Văn hóa doanh nghiệp giá trị cốt lõi cho tương lai bền vững

Từ nền tảng đến năng lực chiến lược

Trong bối cảnh kinh tế số và cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, văn hóa doanh nghiệp không còn là một yếu tố trang trí hay hoạt động phong trào mang tính thời điểm, mà đã được định danh trở thành năng lực cốt lõi quyết định sức sống và khả năng phát triển bền vững của tổ chức.

Sự thay đổi trong nhận thức này được khẳng định rõ nét từ cấp độ hoạch định chính sách quốc gia, với Nghị quyết của Bộ Chính trị và các đột phá chiến lược của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đều nhấn mạnh vai trò của văn hóa kinh doanh như một nguồn lực nội sinh quan trọng.

Sự kiện VCCI phối hợp cùng Blue C công bố báo cáo Mức độ trưởng thành văn hoá doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo 2025 - xu hướng 2026 đã cung cấp một bức tranh thực chứng toàn diện về sự dịch chuyển trong quản trị doanh nghiệp Việt Nam.

Điểm nhấn nổi bật nhất là mức độ trưởng thành thực thi văn hóa đã tăng mạnh, trở lại cấp độ quản lý sau hai năm chững lại. Đặc biệt, tỷ lệ doanh nghiệp đạt cấp độ trưởng thành cao gần như tăng gấp đôi, cho thấy mặt bằng chung về nhận thức và hành động đã được nâng lên một cách đồng đều, không chỉ giới hạn trong nhóm các doanh nghiệp tiên phong.

Sự trưởng thành này được thể hiện qua các chỉ số định lượng cụ thể gần 27% doanh nghiệp tham gia khảo sát đã áp dụng chuẩn hành vi và giá trị cốt lõi vào công việc hàng ngày, tăng gấp đôi so với năm trước. Hơn một nửa doanh nghiệp (52,67%) đã chủ động ghi chép và lưu truyền những câu chuyện văn hoá nội bộ gắn với con người và trải nghiệm thật.

Đây là một công cụ truyền thông nội bộ cực kỳ hiệu quả, giúp truyền tải giá trị, vun đắp sự tự hào, và quan trọng hơn là giúp tổ chức định danh bản sắc riêng trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt.

Đáng chú ý, một lĩnh vực vốn được coi là khó khăn nhất là đo lường văn hóa cũng đã được cải thiện mạnh mẽ. Tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện đo lường văn hoá định kỳ tăng gần gấp đôi. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng quản trị bằng dữ liệu đang lan rộng, khi các nhà lãnh đạo bắt đầu coi văn hóa là chỉ số sức khỏe tổ chức cần được theo dõi và đánh giá một cách bài bản, tương tự như các chỉ số về tài chính hay hiệu quả vận hành.

Văn hóa doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn trưởng thành mới, thoát khỏi các hoạt động rời rạc hay mang tính phong trào để được quản trị một cách có hệ thống và chiến lược hơn.

Khoảng cách giữa tinh thần và năng lực thực thi

Bên cạnh văn hóa doanh nghiệp, văn hóa đổi mới sáng tạo cũng được xem là yếu tố quyết định khả năng thích ứng và bứt phá của doanh nghiệp. Khảo sát của Viện Phát triển Doanh nghiệp và Blue C cho thấy, tinh thần đổi mới sáng tạo bước đầu đã hình thành trong giá trị và hành vi của doanh nghiệp Việt Nam.

Phân tích theo 6 trụ cột của văn hóa đổi mới sáng tạo, báo cáo ghi nhận các yếu tố thúc đẩy như khả năng sẵn sàng học hỏi, tinh thần khởi nghiệp và tính sáng tạo đều được đánh giá cao. Hành vi của nhân viên, nhờ vào đặc tính kiên trì, thích nghi và sự tham gia chủ động, cũng xếp ở vị trí tốt.

Điều này cho thấy nguồn lực con người, về mặt tư duy và thái độ, đã sẵn sàng cho đổi mới. Tuy nhiên, kết quả đo lường cũng chỉ ra một khoảng cách đáng kể giữa kỳ vọng và năng lực thực thi, giữa tinh thần và hệ thống hỗ trợ.

Thách thức lớn nhất đang nằm ở môi trường tổ chức và hệ thống khuyến khích đổi mới. Đổi mới sáng tạo luôn đi kèm với rủi ro và khả năng thất bại khá cao, nhưng hai tiêu chí quan trọng là chấp nhận rủi ro và xây dựng năng lực lại nằm trong top bị đánh giá thấp nhất.

Việc ngại rủi ro và thiếu đầu tư xây dựng năng lực đang là rào cản chính ngăn hoạt động đổi mới sáng tạo chuyển hóa thành năng lực vận hành mạnh mẽ. Điều này đặc biệt đúng với các doanh nghiệp nhà nước, vốn có điểm số thấp nhất chủ yếu do hạn chế về sự linh hoạt và cơ chế chấp nhận rủi ro.

Một xu hướng có tính thời điểm khác được báo cáo chỉ ra là sự thận trọng của doanh nghiệp đối với ngân sách dành cho văn hóa. Mặc dù phần lớn doanh nghiệp vẫn duy trì ngân sách thường xuyên, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong xin ngân sách đã tăng đáng kể.

Điều này phản ánh áp lực cân đối giữa mục tiêu phục hồi kinh doanh ngắn hạn và chiến lược đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hóa và đổi mới sáng tạo. Nếu coi văn hóa là tài sản vô hình và là năng lực cạnh tranh bền vững, thì việc cắt giảm ngân sách cho lĩnh vực này có thể tạo ra những hệ lụy lâu dài, làm suy yếu khả năng chống chịu và thích ứng của tổ chức.

Văn hóa là lợi thế cạnh tranh

Thành công của những doanh nghiệp đầu ngành đã chứng minh rõ ràng rằng, văn hóa doanh nghiệp không chỉ là lý thuyết mà là đòn bẩy kinh doanh thực tiễn.

FPT là một trong những ví dụ điển hình về việc xây dựng văn hóa xoay quanh tinh thần đổi mới sáng tạo và chấp nhận thất bại. Văn hóa này đã thúc đẩy FPT mở rộng nhanh chóng ra thị trường quốc tế, chuyển đổi mạnh mẽ sang các lĩnh vực công nghệ cao như AI, Cloud và Automotive. Đây là cơ sở để FPT không chỉ là công ty gia công mà còn là đối tác công nghệ chiến lược, đồng thời giúp họ thu hút và giữ chân đội ngũ kỹ sư công nghệ chất lượng cao.

Viettel chứng minh rằng một văn hóa kỷ luật và đoàn kết cao có thể tạo ra sự đột phá mạnh mẽ. Tinh thần luôn luôn vượt lên chính mình và tính kỷ luật giúp Viettel triển khai các dự án quy mô lớn với tốc độ nhanh chóng, đồng thời tạo động lực để tập đoàn này mở rộng đầu tư ra hơn 10 quốc gia, tạo nên lợi thế cạnh tranh về giá và khả năng thích nghi nhanh chóng với các thị trường đang phát triển.

Vinamilk nổi tiếng với việc xây dựng văn hóa xoay quanh chất lượng sản phẩm và trách nhiệm xã hội. Văn hóa đề cao tính chính trực và minh bạch trong sản xuất đã xây dựng được lòng tin tuyệt đối từ khách hàng, tạo nên một thương hiệu quốc gia vững mạnh, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) ngày càng khắt khe của các nhà đầu tư quốc tế.

Các ví dụ này cho thấy, khi văn hóa được xây dựng một cách chiến lược, nó sẽ trở thành tài sản vô giá, định hình hành vi nhân viên, tăng cường sự gắn kết, tạo ra tốc độ thích ứng, và cuối cùng là mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

Văn hóa doanh nghiệp đang bước vào một giai đoạn trưởng thành mới, được quản trị bài bản và chiến lược hơn. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển dài hạn, các doanh nghiệp cần vượt qua khoảng cách giữa kỳ vọng và thực thi, đặc biệt là trong việc xây dựng hệ thống khuyến khích và chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo. Việc đầu tư vào văn hóa không phải là chi phí, mà là một khoản đầu tư chiến lược cho khả năng cạnh tranh và sự bền vững trong tương lai.