hoặc
Vui lòng nhập thông tin cá nhân
hoặc
Vui lòng nhập thông tin cá nhân
Nhập email của bạn để lấy lại mật khẩu
Việc đẩy nhanh đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực đường bộ là công cụ quan trọng để huy động vốn tư nhân, đáp ứng mục tiêu phát triển 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030.
Cơ chế pháp lý mới và mục tiêu phát triển hạ tầng
Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro và xử lý các dự án tồn đọng, đồng thời mở rộng hình thức nhượng quyền khai thác (O&M) để thu hút nhà đầu tư. Pháp luật về PPP đã được rà soát và hoàn thiện toàn diện thông qua Luật PPP có hiệu lực năm 2021 và các Nghị định bổ sung, nhằm tháo gỡ khó khăn và tạo dư địa cho các dự án giao thông.
Trước năm 2020, cả nước đã có 242 dự án PPP, trong đó, có 140 dự án BOT giao thông, góp phần huy động nguồn lực trong bối cảnh ngân sách hạn hẹp. Sau khi Luật PPP có hiệu lực năm 2021, các dự án cao tốc tiếp tục được triển khai thuận lợi hơn với khoảng 20 dự án, tổng mức đầu tư gần 500 nghìn tỷ đồng.
Mục tiêu đến cuối năm 2025 là hơn 3.000 km đường cao tốc; sau đó chuẩn bị đầu tư thêm 1.000 km để đạt tổng số hơn 5.000 km vào năm 2030. Sau giai đoạn 2030, mục tiêu hoàn thiện 9.000 km cao tốc sẽ được thực hiện.
Các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư công chiếm tỷ lệ lớn trong số 5.000 km sẽ tổ chức thu phí theo hình thức nhượng quyền khai thác, vận hành và bảo trì (O&M) để thu hút tư nhân tham gia quản lý, vận hành, tạo nguồn lực tái đầu tư.
Bộ Xây dựng và các địa phương đang hoàn thiện thủ tục để mở rộng và nâng cấp hàng loạt đoạn tuyến cao tốc phân kỳ trước đây, bao gồm 18 đoạn trên tuyến Bắc - Nam phía Đông và các trục cửa ngõ lớn (TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, Hà Nội - Pháp Vân….). Với các dự án PPP mới, Bộ Xây dựng sẽ sàng lọc các tuyến có nhu cầu vận tải lớn. Đối với các tuyến khó khăn, tỷ lệ vốn nhà nước có thể được điều chỉnh tăng để đảm bảo phương án tài chính.
Thách thức tồn đọng và cơ chế chia sẻ rủi ro mới
Khó khăn hiện nay chủ yếu tập trung vào các dự án BOT cũ được triển khai trước khi Luật PPP ban hành. Trước năm 2015, nhiều tuyến quốc lộ chỉ có 2 làn xe; việc cải tạo, nâng cấp và đặt trạm thu phí trên các tuyến hiện hữu khiến người dân không có lựa chọn khác, dẫn tới phản ứng xã hội và ảnh hưởng phương án thu phí.
Ngoài ra, dự báo lưu lượng của tư vấn chưa chuẩn xác và từ năm 2016, nhiều địa phương xây dựng các tuyến đường song song khiến doanh thu tuyến BOT hiện hữu giảm mạnh. Việc tạm dừng điều chỉnh phí theo lộ trình 3 năm/lần để hỗ trợ người dân cũng làm phá vỡ phương án tài chính.
Nhằm xử lý các tồn đọng, các cơ chế mới theo Luật sửa đổi (57 và 90) đã mở đường giải quyết theo hướng chia sẻ rủi ro. Theo đó, Nhà nước chia sẻ một phần sụt giảm doanh thu; các ngân hàng có cơ chế điều chỉnh lãi vay; và các dự án không thể phục hồi sẽ được chấm dứt và thanh lý hợp đồng.
Theo đại diện Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) và Tập đoàn Đèo Cả, để thành công trong PPP, cần tập trung vào chuẩn bị dự án kỹ lưỡng đặc biệt là dự báo lưu lượng, lựa chọn nhà đầu tư và nhà tài trợ minh bạch và kiểm soát rủi ro quy hoạch.
VEC đề xuất sớm đưa ra danh mục dự án PPP theo hướng nhượng quyền khai thác (O&M) thay vì đầu tư mới, đồng thời kiến nghị được trở thành cơ quan có thẩm quyền nhượng quyền khai thác và được tăng phí theo lộ trình để đảm bảo tính bền vững của phương án tài chính.
Còn Đèo Cả cảnh báo rằng, việc huy động nguồn vốn nước ngoài vẫn rất khó khăn nếu thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng, minh bạch và hướng dẫn chi tiết cho các dự án hiện tại theo Luật mới. Mấu chốt là phải tạo niềm tin, vì nếu không có cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ ngại tham gia các dự án PPP, dù tiềm năng thị trường Việt Nam lớn.
Việc Quốc hội và Chính phủ quyết tâm hoàn thiện Luật PPP và các cơ chế đi kèm không chỉ đơn thuần là tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BOT cũ, mà còn là một tuyên bố chính trị mạnh mẽ về cam kết nâng tầm hạ tầng quốc gia. Nhu cầu phát triển 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030 là một mục tiêu phi thường, không thể đạt được nếu không có sự tham gia sâu rộng và bền vững của khu vực tư nhân.
Cơ chế chia sẻ rủi ro sụt giảm doanh thu và xử lý triệt để các dự án tồn đọng là bước ngoặt quan trọng nhất, vì nó trực tiếp giải quyết vấn đề cốt lõi thiếu niềm tin và sự bất ổn của chính sách trong quá khứ. Bằng cách thiết lập hành lang pháp lý minh bạch và rõ ràng hơn về quyền lợi và trách nhiệm của Nhà nước, chúng ta đang nỗ lực chuyển mình từ một thị trường rủi ro cao sang một đối tác đáng tin cậy.