Đề xuất đưa hoạt động đầu tư kinh doanh thuốc lá điện tử vào danh mục ngành, nghề bị cấm

Trong những năm gần đây, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) xuất hiện với tốc độ lan rộng nhanh chóng. Dù được quảng bá là “ít hại hơn”, các thiết bị này vẫn chứa nhiều hóa chất độc hại, tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện cao và tác động tiêu cực lên não bộ – đặc biệt ở thanh thiếu niên, nhóm tuổi có hệ thần kinh chưa phát triển hoàn thiện. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhiều lần cảnh báo rằng không có loại thuốc lá nào là an toàn; TLĐT và TLNN không phải giải pháp thay thế ít độc hại như các quảng cáo thổi phồng.

Đáng lo ngại hơn, các sản phẩm này được thiết kế với kiểu dáng hiện đại, hương vị đa dạng, cùng cách tiếp thị bắt mắt qua mạng xã hội, khiến chúng trở thành “bẫy công nghệ” đối với giới trẻ. Theo số liệu Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng TLĐT trong học sinh Việt Nam 13-17 tuổi tăng từ 2,6% (2019) lên 8,2% (2023). Riêng nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ đã tăng từ 3,5% (2022) lên 8% (2023). Đây là tín hiệu cảnh báo nguy cơ bùng phát một thế hệ nghiện nicotine mới.

Trước thực trạng này, ngày 30/11/2024, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15, thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Quyết định mạnh mẽ và kịp thời này được xem là bước ngoặt quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Đại diện WHO tại Việt Nam, bà Angela Pratt, đánh giá lệnh cấm của Việt Nam là “cột mốc quan trọng của y tế công cộng toàn cầu”. Bà cho biết tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca cấp cứu liên quan đến TLĐT và TLNN đã giảm tới 70% kể từ khi có quy định cấm lưu hành. Điều này cho thấy tác động tích cực và tức thì của chính sách.

Tuy vậy, một vấn đề đang đặt ra là dự án Luật Đầu tư (sửa đổi) hiện được Quốc hội cho ý kiến vẫn đưa ra đề xuất cho phép xây dựng nhà máy sản xuất TLĐT, TLNN để xuất khẩu. WHO khẳng định, để bảo đảm tính thống nhất của pháp luật và hiệu lực của Nghị quyết 173/2024/QH15, dự thảo Luật Đầu tư cần đưa hoạt động đầu tư kinh doanh TLĐT, TLNN vào danh mục ngành nghề bị cấm, không để tồn tại ngoại lệ dưới bất kỳ hình thức nào. Nếu không được quy định rõ trong luật, khoảng trống pháp lý sẽ cản trở tính nghiêm minh của lệnh cấm và tạo rủi ro “xuất – tồn” gây thất thoát, buôn lậu và sử dụng trái phép trong nước.

Theo ông Vũ Trung Hiếu, đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), để Nghị quyết của Quốc hội được thực thi hiệu quả, cần sớm thể chế hóa trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; đồng thời bổ sung rõ khái niệm “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng” để cơ quan chức năng có cơ sở xử lý vi phạm. Hiện pháp luật đã có khung xử phạt hành chính và hình sự đối với các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển các sản phẩm này, nhưng việc hoàn thiện định nghĩa pháp lý sẽ tăng hiệu quả áp dụng.
 

Từ góc độ chuyên môn y tế, TS. Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) kiến nghị mạnh mẽ: “Cần ngay lập tức cấm lưu hành TLĐT, TLNN và các loại thuốc lá mới khác ở Việt Nam để ngăn chặn hậu quả lâu dài.”

Tại Hội thảo “Tăng cường thực thi Nghị quyết của Quốc hội quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng”, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Đặng Khắc Lợi nhấn mạnh vai trò đặc biệt của báo chí và truyền thông trong giai đoạn thực thi chính sách. Theo ông, báo chí cần tiếp tục là lực lượng đi đầu trong việc: Cung cấp thông tin chính xác, khoa học về tác hại của TLĐT, TLNN; Tuyên truyền quy định pháp luật, giúp người dân hiểu và tuân thủ; Phản ánh tình trạng vi phạm, các chiêu trò quảng cáo, kinh doanh trái phép; Tạo sự đồng thuận xã hội, bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine.

Ông Lợi cho rằng TLĐT và TLNN đang được “ngụy trang” dưới lớp vỏ công nghệ hiện đại, lan truyền nhanh qua mạng xã hội cùng các thông tin sai lệch như “ít hại hơn”, “sản phẩm công nghệ”, “xu hướng giới trẻ”. Đây là thách thức lớn đòi hỏi báo chí phải tiếp tục phát huy vai trò xung kích, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam kiên định với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, việc bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, đặc biệt là việc đưa hoạt động đầu tư – kinh doanh TLĐT, TLNN vào danh mục ngành nghề bị cấm trong Luật Đầu tư (sửa đổi), là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là bước đi phù hợp với Nghị quyết của Quốc hội, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ cho cam kết xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, không bị cuốn vào vòng xoáy của các sản phẩm gây nghiện nguy hiểm.