Sàn ảo, trách nhiệm thật và kiến tạo minh bạch thị trường

Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế số, mở rộng không gian thị trường và thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, song hành với sự phát triển nhanh chóng ấy là những rủi ro ngày càng rõ nét, đặc biệt là tình trạng lợi dụng nền tảng số để kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không bảo đảm an toàn, xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng và làm suy giảm niềm tin thị trường. Trong bối cảnh đó, vai trò của lực lượng Quản lý thị trường, với Cục Quản lý thị trường trong nước giữ vai trò hạt nhân chỉ đạo, ngày càng trở nên then chốt trong việc thiết lập lại kỷ cương trên thị trường số.

Thực tiễn cho thấy, phần lớn doanh nghiệp kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử tuân thủ pháp luật, song chỉ cần một bộ phận nhỏ vi phạm cũng đủ tạo ra hệ lụy lớn, không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, an toàn của người tiêu dùng. Việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử với tỷ lệ tán thành cao được xem là bước hoàn thiện quan trọng về hành lang pháp lý, song pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu lực khi được triển khai bằng các hành động kiểm tra, xử lý cụ thể, quyết liệt và liên tục. Đây chính là “mặt trận” mà lực lượng Quản lý thị trường đang trực tiếp đảm nhiệm.

Trong thời gian qua, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã chủ động chỉ đạo toàn lực lượng chuyển mạnh trọng tâm kiểm tra, kiểm soát sang môi trường thương mại điện tử, coi không gian mạng là địa bàn quản lý trọng yếu. Nhiều vụ việc vi phạm đã được phát hiện từ các gian hàng online, website bán hàng, mạng xã hội, sau đó được mở rộng xác minh, truy vết và xử lý tận gốc tại các kho hàng, điểm tập kết ngoài thực địa. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến rõ nét từ quản lý bị động sang kiểm soát chủ động, linh hoạt và bám sát thực tiễn vận hành của thị trường số.

Điển hình là các vụ việc được lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội phát hiện và xử lý trong đợt cao điểm kiểm tra thị trường dịp hè năm 2025. Đội Quản lý thị trường số 15 đã liên tiếp xử lý hai cơ sở kinh doanh đồ chơi trẻ em có dấu hiệu nhập lậu, không bảo đảm an toàn và vi phạm quy định về thương mại điện tử, với tổng số tiền xử phạt lên tới 28 triệu đồng. Ngày 6/8/2025, qua kiểm tra Công ty TNHH Đồ chơi trẻ em SMARTTOYTOY tại quận Hoàng Mai, lực lượng chức năng đã tạm giữ 115 sản phẩm đồ chơi nhựa hình súng do nước ngoài sản xuất, không có hóa đơn chứng từ, không dán tem hợp quy, đồng thời buộc tiêu hủy toàn bộ số hàng vi phạm do tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho trẻ em. Trước đó, một hộ kinh doanh khác trên địa bàn phường Tương Mai cũng bị xử phạt vì kinh doanh đồ chơi không rõ nguồn gốc và sử dụng website bán hàng trực tuyến nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo với Bộ Công Thương theo quy định.

Những vụ việc tưởng như nhỏ lẻ này lại phản ánh rõ bản chất của vi phạm trong thương mại điện tử hiện nay, khi hàng hóa được quảng bá, chào bán công khai trên môi trường mạng, nhưng nguồn gốc, chất lượng và điều kiện an toàn lại bị bỏ ngỏ. Đáng chú ý, các mặt hàng liên quan trực tiếp đến trẻ em càng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải siết chặt kiểm soát, bởi chỉ một lô hàng không bảo đảm cũng có thể gây ra những hệ lụy khó lường.

Không chỉ tại các đô thị lớn, tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc trên không gian mạng cũng diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương. Tại Thái Nguyên, trong 7 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 99 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng vi phạm nhãn mác, sở hữu trí tuệ, với tổng giá trị xử phạt và hàng hóa vi phạm lên tới hơn 1,7 tỷ đồng. Đáng chú ý, các đối tượng vi phạm ngày càng tận dụng mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử để tiêu thụ hàng giả, đầu tư kỹ lưỡng về hình ảnh, video quảng cáo, đánh giá “ảo” nhằm đánh lừa người tiêu dùng.

Trước thực tế đó, bên cạnh công tác kiểm tra, xử lý, lực lượng Quản lý thị trường tại Thái Nguyên đã đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thương mại điện tử, nhận diện hàng giả, hàng kém chất lượng, coi người tiêu dùng là một “mắt xích” quan trọng trong chuỗi phòng, chống vi phạm. Việc tổ chức các hội nghị tuyên truyền, mở rộng kênh tiếp nhận phản ánh qua đường dây nóng, cổng thông tin điện tử và ứng dụng số cho thấy cách tiếp cận ngày càng toàn diện, kết hợp giữa quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng.

Luật Thương mại điện tử mới, với các quy định như yêu cầu gỡ bỏ gian hàng vi phạm trong thời hạn ngắn, tăng cường trách nhiệm của chủ sàn và nghĩa vụ minh bạch thông tin người bán, đã tạo ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn. Tuy nhiên, chính các vụ việc cụ thể được phát hiện, xử lý kịp thời tại Hà Nội, Thái Nguyên và nhiều địa phương khác mới là minh chứng sinh động cho vai trò không thể thay thế của lực lượng Quản lý thị trường trong việc đưa pháp luật vào đời sống.

Cuộc chiến chống hàng giả trên thương mại điện tử không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay quy định pháp lý, mà còn là bài toán về trách nhiệm thực thi và niềm tin xã hội. Trong bài toán đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước giữ vai trò trung tâm, vừa là lực lượng thực thi trực tiếp, vừa là “người gác cổng” của thị trường, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh, bền vững của thương mại điện tử Việt Nam khi Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.