Thống nhất khung pháp lý tạo nền móng vững chắc cho chuyển đổi số

Khắc phục manh mún, tái cấu trúc nội dung

Dự thảo Luật Chuyển đổi số đã thể hiện tư duy tiến bộ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, và khẳng định vai trò Nhà nước kiến tạo. Tuy nhiên, các ý kiến góp ý tại Quốc hội đã chỉ ra những điểm cần được sắp xếp lại một cách logic hơn, đặc biệt tại Điều 5 quy định về các hoạt động chuyển đổi số.

Đại biểu Thạch Phước Bình đã chỉ rõ sự trùng lặp nội dung trong các khoản, ví dụ như hoạt động giám sát, thống kê, đánh giá chuyển đổi số lặp lại; hay nội dung nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thử nghiệm sản phẩm công nghệ số chưa được phân định rõ ràng. Sự liệt kê quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc trong một khoản đã làm Điều 5 trở nên thiếu trọng tâm, dễ gây khó khăn trong việc phân cấp và triển khai thực hiện.

Để tạo ra một khung pháp lý sắc bén và dễ áp dụng, cơ quan soạn thảo cần thực hiện việc tái cấu trúc triệt để theo các nhóm nhiệm vụ có tính hệ thống từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, an toàn thông tin đến đổi mới sáng tạo và hỗ trợ người dân.

Sự phân nhóm rõ ràng này sẽ giúp các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp biết chính xác nhiệm vụ và trách nhiệm của mình, loại bỏ tình trạng manh mún, chia cắt nền tảng.

Sự thiếu vắng các quy định về những vấn đề mới của thời đại số được xem là một lỗ hổng cần được khỏa lấp trong Dự thảo. Để Luật Chuyển đổi số không bị lạc hậu ngay khi ra đời, việc bổ sung các cơ chế mang tính đột phá là điều cần thiết.

Một trong những kiến nghị quan trọng nhất là việc bổ sung khung thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Cơ chế sandbox là môi trường pháp lý đặc thù cho phép thử nghiệm các sản phẩm, mô hình kinh doanh số mới một cách an toàn và có giới hạn, trước khi áp dụng rộng rãi. Điều này tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đổi mới sáng tạo, một trụ cột không thể thiếu của kinh tế số.

Bên cạnh đó, việc bổ sung các yêu cầu tối thiểu đối với hạ tầng điện toán đám mây và nền tảng số dùng chung là cực kỳ quan trọng. Ưu tiên điện toán đám mây là xu hướng toàn cầu nhằm tối ưu hóa chi phí, nâng cao tính linh hoạt và an toàn dữ liệu. Việc quy định chuẩn mực tối thiểu cho hạ tầng sẽ đảm bảo tính ổn định và bảo mật cho các hệ thống Chính phủ số và Kinh tế số.

Mở rộng thể chế cho tương lai số hoàn chỉnh

Một điểm mấu chốt khác là sự thiếu rõ ràng trong khái niệm, đặc biệt là “bản sao số” tại Điều 3. Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng nhận định, với phạm vi quá rộng, "bản sao số" có nguy cơ bao trùm cả hệ thống dữ liệu nghiệp vụ thông thường, dẫn đến sự trùng lặp trách nhiệm giữa cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp công nghệ.

Việc không khoanh rõ phạm vi điều chỉnh sẽ gây khó khăn trong quản lý, kiểm toán, và xử lý trách nhiệm khi có rủi ro xảy ra. Khái niệm này cần được thu hẹp, chỉ nên áp dụng cho mô hình mô phỏng thời gian thực (digital twin) phục vụ phân tích, dự báo và ra quyết định, tạo ra ranh giới rõ ràng với hệ thống thông tin và tài liệu dữ liệu thông thường.

Vấn đề bảo vệ quyền cá nhân trong không gian số là một yêu cầu mang tính đạo đức và pháp lý hàng đầu. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đã nhấn mạnh rằng các phương pháp quản trị, thu thập và khai thác dữ liệu đang tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ vi phạm quyền riêng tư, sai lệch, lộ lọt dữ liệu.

Luật Chuyển đổi số cần phải bổ sung các quy định chặt chẽ, cụ thể về cơ chế khiếu nại, bồi thường khi quyền được bảo vệ thông tin cá nhân của công dân bị xâm phạm; trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước trong các sự cố dữ liệu; bảo vệ nhóm yếu thế đặc biệt là trẻ em trong môi trường số.

Việc xây dựng một cơ chế bảo vệ dữ liệu mạnh mẽ sẽ giúp củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào không gian số, từ đó thúc đẩy sự tham gia và khai thác tối đa lợi ích của chuyển đổi số.

Sự thống nhất trong khung pháp lý, sự rõ ràng trong khái niệm, và sự toàn diện trong việc bảo vệ quyền cá nhân chính là những yếu tố then chốt để Luật Chuyển đổi số trở thành nền móng vững chắc cho sự phát triển an toàn và hiệu quả của Quốc gia số Việt Nam trong tương lai.