Tái cấu trúc thị trường vốn, đón sóng đầu tư quốc tế

Siết chặt trách nhiệm trên thị trường riêng lẻ

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) phát hành riêng lẻ tại Việt Nam trong những năm qua đã trải qua giai đoạn tăng trưởng nóng nhưng cũng đầy biến động, làm bộc lộ những lỗ hổng về thể chế và sự tuân thủ.

Mặc dù, khung pháp lý đã được đổi mới liên tục qua các Nghị định 153/2020/NĐ-CP, 65/2022/NĐ-CP và 08/2023/NĐ-CP, góp phần giảm áp lực cho tín dụng ngân hàng và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn trung và dài hạn, song, thực tiễn vẫn yêu cầu một cuộc cải tổ sâu sắc hơn.

Việc Bộ Tài chính dự thảo Nghị định mới lần này là động thái quyết liệt nhằm tái cấu trúc niềm tin và nâng cao chuẩn mực thị trường với nhu cầu sửa đổi, bổ sung xuất phát từ ba lý do cốt lõi.

Đầu tiên và quan trọng nhất, đó là yêu cầu bảo vệ tốt hơn quyền lợi của nhà đầu tư. Thị trường TPDN riêng lẻ tăng trưởng nhanh nhưng chưa trở thành kênh huy động vốn chủ yếu, đồng thời, tính tuân thủ pháp luật của một bộ phận doanh nghiệp phát hành còn yếu.

Những doanh nghiệp này chưa thực hiện tốt nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin về tình hình tài chính, phương án sử dụng vốn hay kế hoạch trả nợ. Điều này dẫn đến sự thiếu minh bạch và rủi ro lớn cho người mua trái phiếu.

Dự thảo Nghị định mới hướng tới chuẩn hóa và nâng cao trách nhiệm bằng cách phân định rõ ràng trách nhiệm của từng chủ thể: Tổ chức phát hành chịu trách nhiệm chính; Tổ chức cung cấp dịch vụ làm rõ vai trò rà soát, hỗ trợ, đảm bảo tính cẩn trọng trong quá trình lập, ký xác nhận hồ sơ.

Chương I của dự thảo đã bổ sung một điều mới (Điều 8) quy định chi tiết trách nhiệm của các bên liên quan đến hồ sơ, tài liệu, báo cáo (như tổ chức tư vấn, đại lý phát hành, tổ chức kiểm toán). Điều này tạo ra một cơ chế giám sát chéo, buộc tất cả các mắt xích trong chuỗi phát hành phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Việc sửa đổi là cần thiết để đảm bảo tính thống nhất của pháp luật sau khi các Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp đã được sửa đổi, bổ sung (theo Luật số 56/2024/QH15 và Luật số 76/2025/QH15). Sự thay đổi lớn nhất nằm ở định hướng quản lý đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân. Luật mới định hướng nhóm nhà đầu tư này chuyển sang các sản phẩm công khai, minh bạch hơn.

Theo quy định mới, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp chỉ được mua TPDN riêng lẻ trong các điều kiện nghiêm ngặt hơn: trái phiếu phải có xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm hoặc được tổ chức tín dụng bảo lãnh thanh toán.

Sự thay đổi này nhằm hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân, đưa thị trường TPDN riêng lẻ trở về đúng bản chất là kênh đầu tư cho các tổ chức và nhà đầu tư có năng lực thẩm định rủi ro cao.

Phân cấp quản lý và mở cửa ra thị trường quốc tế

Bên cạnh việc siết chặt quy định cho thị trường trong nước, dự thảo Nghị định còn thể hiện nỗ lực hiện đại hóa cơ chế quản lý và mở rộng không gian huy động vốn ra thị trường quốc tế.

Cơ chế kiểm soát và quản lý TPDN riêng lẻ được điều chỉnh theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn. Điều này đảm bảo nguyên tắc tự phát hành, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời làm rõ trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, việc phân cấp quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm sẽ được giao cho các cơ quan quản lý tại cấp tỉnh/thành phố đối với các doanh nghiệp tại địa phương. Sự điều chỉnh này phù hợp với xu hướng tổ chức bộ máy chính quyền hiện đại, giúp quản lý được thực hiện sát sao, hiệu quả hơn ngay tại cơ sở.

Đặc biệt, dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở rà soát và tiếp thu ý kiến từ Kết luận của Thanh tra Chính phủ, nhằm giải quyết triệt để các nội dung còn chưa rõ, nhất là cơ chế quản lý, giám sát, theo dõi hoạt động chào bán TPDN. Dự thảo Nghị định, bao gồm 8 Chương và 52 Điều, đã được thiết kế lại kết cấu để phân tách rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc bổ sung các quy định cụ thể về chào bán trái phiếu ra thị trường quốc tế. Điều này mở ra một kênh huy động vốn mới, đa dạng và chuyên nghiệp hơn cho doanh nghiệp Việt Nam, giúp họ tiếp cận nguồn vốn lớn từ các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời, buộc doanh nghiệp phải nâng cao chuẩn mực về quản trị và công bố thông tin theo tiêu chuẩn quốc tế.

Dự thảo Nghị định mới của Bộ Tài chính là một bước đi chiến lược, toàn diện nhằm tái thiết thị trường TPDN, không chỉ là sự vá víu tạm thời mà là một cuộc thanh lọc lớn đối với rủi ro, nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể tham gia, và bảo vệ nhà đầu tư theo hướng chặt chẽ, an toàn hơn.

Khi các quy định này được thông qua và đi vào thực tiễn, thị trường TPDN Việt Nam sẽ trở nên minh bạch, chuyên nghiệp hơn, đóng vai trò là một kênh dẫn vốn trung và dài hạn bền vững, sẵn sàng kết nối với thị trường vốn toàn cầu.