Cẩn trọng khi mở rộng đầu tư của bảo hiểm tiền gửi

Đầu tư an toàn, hay rủi ro tiềm ẩn

Một trong những điểm nhấn được thảo luận là việc mở rộng danh mục đầu tư của tổ chức BHTG. Quỹ dự phòng nghiệp vụ của tổ chức BHTG là nguồn lực được thiết lập để chi trả cho người gửi tiền khi các Tổ chức Tín dụng (TCTD) gặp đổ vỡ, duy trì sự ổn định và niềm tin của công chúng vào hệ thống. Do đó, việc sử dụng nguồn vốn này cho mục đích đầu tư phải tuân thủ nguyên tắc tối thượng: bảo toàn vốn và thanh khoản tuyệt đối.

Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội đã đề nghị nhận diện và đánh giá đầy đủ những rủi ro có thể phát sinh. Việc đầu tư chỉ được thực hiện khi tổ chức BHTG đã cân đối năng lực tài chính, duy trì đầy đủ khả năng dự phòng. Về cơ bản, việc mở rộng đầu tư có thể mang lại hiệu quả sử dụng nguồn vốn tốt hơn, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro chặt chẽ, một sai lầm đầu tư có thể làm suy yếu khả năng chi trả của Quỹ, đe dọa sự an toàn của toàn bộ hệ thống.

Để bảo đảm an toàn, Ủy ban nhấn mạnh cần làm rõ vai trò của Ngân hàng Nhà nước là cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước trong việc quyết định tiêu chí, danh mục và cơ cấu đầu tư. Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế giám sát và quản lý rủi ro rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể của các bên khi xảy ra sự cố.

Phí BHTG là nguồn thu chính nuôi dưỡng Quỹ dự phòng. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng việc quy định mức phí cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để vừa bảo đảm ổn định nguồn thu cho tổ chức BHTG, vừa phù hợp với năng lực tài chính của các TCTD tham gia.

Đáng chú ý, Ủy ban đề nghị cần có lộ trình chuyển đổi sang phương pháp tính phí phân biệt dựa trên rủi ro của TCTD. Điều này có nghĩa là TCTD nào có rủi ro cao hơn sẽ phải đóng phí cao hơn, tạo động lực để các tổ chức tự nâng cao quản trị rủi ro. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần cụ thể hóa tiêu chí đánh giá, phương pháp đo lường rủi ro và phương pháp tính phí một cách minh bạch, khả thi.

Tăng cường an toàn hệ thống

Liên quan đến việc thu phí để bù đắp thâm hụt Quỹ do vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban đề nghị việc này chỉ nên thực hiện trong những trường hợp đặc biệt, ảnh hưởng đến toàn hệ thống. Hơn nữa, dự thảo cần quy định rõ giới hạn mức tăng phí, thời hạn tăng và lộ trình quay lại mức phí thông thường sau khi bù đắp khoản vay đặc biệt, bảo đảm tính minh bạch và tránh gây sốc cho thị trường.

Vấn đề cho vay đặc biệt cũng được xem xét kỹ lưỡng. Đây là công cụ hỗ trợ thanh khoản trong trường hợp TCTD bị kiểm soát đặc biệt. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần có hướng dẫn cụ thể về quy mô cho vay đặc biệt tối đa so với tổng Quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Quan trọng hơn, cần làm rõ ranh giới trường hợp nào TCTD được vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và trường hợp nào vay từ tổ chức BHTG? Việc phân định này phải dựa trên bộ tiêu chí minh bạch để phê duyệt khoản vay, đồng thời quy định cụ thể về điều kiện, lãi suất và yêu cầu về tài sản bảo đảm của khoản vay đặc biệt.

Đối với TCTD được kiểm soát đặc biệt, chính sách tạm hoãn nộp phí BHTG cần được đưa vào phương án cơ cấu lại do cấp có thẩm quyền phê duyệt. Ủy ban yêu cầu làm rõ thời hạn tạm hoãn, phương án hoàn trả và hướng xử lý trong trường hợp TCTD không thể hoàn trả đầy đủ. Điều này nhằm bảo đảm tính tổng thể và trách nhiệm giải trình của chính sách.

Về hạn mức trả tiền bảo hiểm, việc giao Thống đốc NHNN quy định trong từng thời kỳ là phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc điều chỉnh để vừa bảo đảm quyền lợi người gửi tiền, vừa phù hợp với năng lực tài chính của Quỹ.

Đặc biệt, quy định về chi trả vượt hạn mức trong “trường hợp đặc biệt” cần được làm rõ căn cứ xác định và thiết lập một quy trình phê duyệt minh bạch, có sự tham gia của các cơ quan liên quan như NHNN, Bộ Tài chính. Tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình là điều kiện tiên quyết khi sử dụng nguồn lực công này.

Việc sửa đổi Luật BHTG là bước đi cần thiết để hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường an toàn hệ thống TCTD và bảo vệ người gửi tiền. Tuy nhiên, như Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đã nhấn mạnh, quá trình này đòi hỏi sự rà soát toàn diện, đánh giá kỹ lưỡng về nguồn lực, điều kiện thi hành và đặc biệt là những rủi ro tiềm ẩn.

Mọi quyết định về mở rộng đầu tư, điều chỉnh phí, hay cơ chế cho vay đặc biệt đều phải được cân đo đong đếm một cách thận trọng, đặt sự an toàn và khả năng thanh khoản của Quỹ dự phòng lên vị trí cao nhất.

Bởi lẽ, tổ chức BHTG là pháo đài cuối cùng củng cố niềm tin và sự an toàn của pháo đài này chính là sự an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia.