Khai thông nguồn lực đất đai cho các dự án kinh tế trọng điểm

Ba trường hợp mang tính đột phá

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng trình bày tại Kỳ họp thứ 10 cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc giải quyết những vấn đề cốt lõi đang kìm hãm sự phát triển của các dự án kinh tế.

Trọng tâm của đề xuất chính là việc bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc này được xem là chìa khóa để khai thông nguồn lực đất đai, đảm bảo các dự án trọng điểm có thể triển khai đúng tiến độ.

Trường hợp đầu tiên mang tính định hướng chiến lược vĩ mô rõ rệt thu hồi đất để thực hiện dự án khu thương mại tự do và dự án trung tâm tài chính quốc tế. Đây là những mô hình kinh tế mới, đòi hỏi quỹ đất lớn và sự đồng bộ, liền mạch về mặt không gian để tạo ra các cực tăng trưởng có sức cạnh tranh toàn cầu.

Việc Nhà nước đứng ra thu hồi đất cho các dự án này là sự công nhận về tầm quan trọng quốc gia, bảo đảm tính khả thi và tốc độ triển khai, tránh những rào cản từ việc đàm phán nhỏ lẻ. Quyết sách này là cần thiết để Việt Nam nhanh chóng thiết lập các trung tâm kinh tế mang tầm khu vực và quốc tế, thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Trường hợp thứ hai tập trung vào việc xử lý các vướng mắc kéo dài trong quá trình thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất một trong những rào cản lớn nhất gây chậm trễ dự án hiện nay. Cơ chế đề xuất là một giải pháp linh hoạt và thực tế nếu chủ đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất nhưng vẫn bế tắc với phần diện tích còn lại, HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét và thông qua việc thu hồi phần đất còn lại.

Đây là một cơ chế tháo gỡ nút thắt hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư khi đã đàm phán được phần lớn, không để một số ít trường hợp làm ảnh hưởng đến lợi ích chung của dự án và cộng đồng.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cũng khẳng định cơ chế này là một đề xuất chính sách quan trọng, tạo điều kiện cho nhà đầu tư khi gặp khó khăn không hoàn thành được việc giải phóng mặt bằng, qua đó thúc đẩy tiến độ dự án.

Trường hợp thứ ba giải quyết vấn đề quỹ đất thanh toán và sản xuất kinh doanh liên tục. Việc thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT) là một cách làm rõ ràng hơn về mặt pháp lý đối với hình thức đầu tư này.

Đồng thời, việc thu hồi đất để cho thuê lại, giúp các tổ chức đang sử dụng đất tiếp tục sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất là một sự đảm bảo cần thiết, duy trì ổn định hoạt động kinh tế và giảm thiểu sự đứt gãy cho doanh nghiệp.

Nâng cao tính minh bạch và công bằng

Bên cạnh việc bổ sung các trường hợp thu hồi đất, Dự thảo Nghị quyết còn đề cập đến một vấn đề cốt lõi khác giá đất và sự đồng bộ trong áp dụng pháp luật. Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, bảng giá đất sẽ được áp dụng thống nhất cho nhiều mục đích, từ tính tiền sử dụng đất, thuê đất, xác định giá khởi điểm đấu giá, đến tính thuế, phí, lệ phí và quan trọng nhất là bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Sự thống nhất này là một bước tiến lớn, hướng tới nguyên tắc thị trường và nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu các tranh cãi về phương pháp định giá đất hiện hành.

Đặc biệt, quy định về bảng giá đất được HĐND cấp tỉnh quyết định, công bố và áp dụng từ ngày 1/1/2026 cho thấy sự nghiêm túc trong việc thực thi Luật Đất đai với các quy định mới. Điều này đặt trách nhiệm và quyền hạn quyết định giá đất, một yếu tố nhạy cảm và quan trọng vào tay cơ quan quyền lực nhà nước tại địa phương, đảm bảo sự phù hợp với điều kiện thực tế của từng tỉnh thành.

Một điểm nhân văn trong dự thảo là quy định về bồi thường bằng đất ở tại chỗ. Trong trường hợp vị trí đất bồi thường chưa có giá trong bảng giá đất, Chủ tịch UBND cấp xã có thể căn cứ vào giá đất tại vị trí tương tự để quyết định giá.

Điều này thể hiện sự linh hoạt của chính sách nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân, đồng thời có cơ chế báo cáo để HĐND cấp tỉnh kịp thời bổ sung vào bảng giá đất. Đây là một chi tiết quan trọng, cho thấy nỗ lực của Chính phủ không chỉ dừng lại ở việc thúc đẩy dự án mà còn đảm bảo sự công bằng và hợp lý trong việc giải quyết lợi ích cho người dân bị thu hồi đất.

Tuy nhiên, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ làm rõ hơn cơ sở đề xuất tỷ lệ 75% diện tích và 75% số lượng người đồng thuận trong trường hợp thứ hai, cũng như cơ chế xử lý chuyển tiếp để tránh vướng mắc khi luật mới đi vào thực thi. Những góp ý này là sự cần thiết để hoàn thiện Dự thảo, đảm bảo tính chặt chẽ, khả thi và tránh tạo ra các lỗ hổng pháp lý có thể bị lạm dụng.

Dự thảo Nghị quyết này không chỉ là một giải pháp tình thế mà là một sự định hình lại tư duy quản lý đất đai theo hướng phục vụ phát triển. Việc bổ sung 3 trường hợp thu hồi đất cùng với các quy định mới về bảng giá đất đang đặt nền móng cho một môi trường đầu tư minh bạch hơn, công bằng hơn, giúp khai phóng đất đai khỏi những vướng mắc pháp lý kéo dài, từ đó thúc đẩy mạnh mẽ các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng.