Chính sách đất đai, yếu tố quyết định sự phát triển bền vững

Những con số "biết nói"

Cuộc họp do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa chủ trì để sửa đổi các quy định về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và Quỹ phát triển đất (Nghị định 103/2024/NĐ-CP và Nghị định 104/2024/NĐ-CP) đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực từ đất đai.

Thực trạng quản lý và thực thi chính sách tài chính đất đai trong những năm qua đã bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Các văn bản dưới luật còn thiếu cụ thể, chồng chéo, dẫn đến sự thiếu nhất quán và khó áp dụng tại các địa phương. Điều này không chỉ gây ra sự lãng phí, thất thoát tài sản nhà nước mà còn là nguồn gốc của hàng loạt vụ khiếu kiện, tố cáo phức tạp và kéo dài.

Số liệu thống kê đã minh chứng rõ nét cho những bất cập này. Theo Thanh tra Chính phủ, khoảng 70-80% tổng số đơn khiếu nại, tố cáo liên quan đến lĩnh vực đất đai. Tại một đô thị lớn như TP.HCM, đã có hơn 85.300 đơn thư kiến nghị, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai, tập trung chủ yếu vào các vấn đề như thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Những con số này không chỉ là những đơn vị thống kê khô khan, mà là sự phản ánh trực tiếp nỗi bức xúc, mất mát của người dân và doanh nghiệp. Nhiều trường hợp, người dân phải chịu những khoản thuế vô lý, như ví dụ được báo chí phản ánh về trường hợp một người dân ở Nghệ An muốn chuyển mục đích sử dụng đất trị giá 3 tỷ đồng nhưng lại bị áp mức thuế lên đến 4,5 tỷ đồng. Đây là một sự vô lý, bất công và đi ngược lại nguyên tắc thu phù hợp với khả năng chi trả, bảo đảm công bằng mà Phó Thủ tướng đã nhấn mạnh.

Đối với doanh nghiệp, những bất cập trong chính sách tài chính đất đai cũng tạo ra rào cản lớn. Nhiều dự án bị đình trệ, "kẹt dòng tiền" và chậm triển khai do vướng mắc trong việc xác định giá đất, tính toán tiền sử dụng đất, và thực hiện các thủ tục hành chính phức tạp. Điều này làm giảm hiệu quả đầu tư, lãng phí nguồn lực đất đai và làm mất đi niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường kinh doanh.

Một số doanh nghiệp phải nộp thêm các khoản tiền phát sinh, thậm chí cả khi đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính ban đầu theo thông báo của cơ quan nhà nước, một quy định bị giới chuyên môn đánh giá là có tính chất hồi tố, gây thiệt hại nghiêm trọng và tạo ra sự bất định của chính sách pháp luật.

Hướng tới sự công bằng và hiệu quả trong quản lý đất đai

Trước những bất cập đó, việc sửa đổi các quy định về tài chính đất đai là một yêu cầu tất yếu. Mục tiêu chính của việc sửa đổi các Nghị định 103/2024/NĐ-CP và 104/2024/NĐ-CP là xử lý những vướng mắc trong thực tế, đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất khi triển khai thực hiện Luật Đất đai 2024. Dự thảo Nghị định tập trung vào các nhóm nội dung lớn như: phạm vi điều chỉnh, tính tiền sử dụng đất, tính tiền thuê đất, quy định chuyển tiếp và xử lý tồn tại.

Đặc biệt, các đề xuất sửa đổi tập trung vào những vấn đề cốt lõi là xác định khoản tiền phải nộp bổ sung là nội dung nhận được sự đồng thuận cao. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã nhấn mạnh nguyên tắc có căn cứ rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể giữa Nhà nước và doanh nghiệp, bảo đảm công bằng, khoan sức cho doanh nghiệp phát triển, chống lãng phí. Điều này là kim chỉ nam để các quy định sau này tránh được sự tùy tiện, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Về tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi xử lý chuyển tiếp, các quy định về vấn đề này cần được làm rõ, đặc biệt trong trường hợp cơ quan nhà nước tính lại mà phát sinh khoản tiền tăng thêm, hoặc trong trường hợp dự án có nhiều lần điều chỉnh quy hoạch chi tiết. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính và đầu tư.

Xử lý kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cần có quy định cụ thể, rõ ràng để đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân khi bị thu hồi đất, tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài.

Đối với Quỹ phát triển đất, việc sửa đổi Nghị định 104/2024/NĐ-CP cũng nhằm mục đích quản lý nguồn vốn hoạt động hiệu quả hơn, đảm bảo sự đồng bộ với mô hình chính quyền hai cấp và bộ máy nhà nước tinh gọn.

Nâng cao năng lực quản lý và tạo dựng niềm tin

Việc minh bạch hóa chính sách tài chính đất đai không chỉ đơn thuần là việc sửa đổi văn bản pháp luật, mà còn là một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý. Chính sách cần có lộ trình và cách thức linh hoạt để đất đai, nguồn lực quốc gia quý giá, được sử dụng hiệu quả theo từng mục đích.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương. Điều này giúp đảm bảo rằng các chính sách được thực thi một cách đồng bộ trên cả nước, nhưng vẫn phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, từng nhóm đối tượng.

Việc lắng nghe và tiếp thu ý kiến từ các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp là vô cùng quan trọng. Sự tham gia rộng rãi của các bên liên quan sẽ giúp Chính phủ ban hành những văn bản pháp luật sát sườn với cuộc sống, tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, minh bạch và công bằng.

Một hệ thống tài chính đất đai minh bạch sẽ góp phần chống tham nhũng, trục lợi chính sách, vốn là một trong những nguyên nhân chính gây thất thoát tài sản nhà nước. Đồng thời, nó sẽ tạo dựng niềm tin cho người dân và doanh nghiệp, khuyến khích đầu tư dài hạn, và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.