Quản lý đất đai khi thực hiện chính quyền 2 cấp

Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thể hiện sự chủ động đáng khen ngợi khi xây dựng và ban hành “Sổ tay hướng dẫn công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp”. Đây không chỉ là một văn bản hướng dẫn thông thường mà còn là một kim chỉ nam quan trọng, đảm bảo sự vận hành thông suốt, hiệu lực và hiệu quả của chính sách đất đai, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.

Hệ thống hóa thẩm quyền và nhiệm vụ rõ ràng tập trung vào việc hệ thống hóa một cách toàn diện thẩm quyền và nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND), Chủ tịch UBND và các cơ quan chuyên môn về đất đai ở cả cấp tỉnh và cấp xã. Điều đặc biệt là Sổ tay không chỉ bao gồm thẩm quyền, nhiệm vụ được quy định tại Nghị định số 151/2025/NĐ-CP (văn bản được thiết kế riêng cho mô hình hai cấp) mà còn tổng hợp thẩm quyền của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã đã được quy định trong Luật Đất đai 2024 và các Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật mà không phân cấp, phân quyền trong Nghị định 151.

Việc tổng hợp đầy đủ này giúp chính quyền cấp tỉnh và cấp xã có một cái nhìn toàn diện, hình dung đầy đủ các công việc cần thực hiện khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sổ tay đã cụ thể hóa một cách rõ ràng và chi tiết thẩm quyền, nhiệm vụ của từng cấp chính quyền trong quản lý đất đai. Cụ thể, ở cấp tỉnh, Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh được giao 6 thẩm quyền và nhiệm vụ; Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh đảm nhiệm 50 thẩm quyền và nhiệm vụ; Chủ tịch UBND cấp tỉnh có 37 thẩm quyền và nhiệm vụ, trong khi Sở Nông nghiệp và Môi trường có 15 thẩm quyền và nhiệm vụ.

Tương tự, ở cấp xã, HĐND cấp xã thực hiện 4 thẩm quyền và nhiệm vụ; UBND cấp xã có 45 thẩm quyền và nhiệm vụ; Chủ tịch UBND cấp xã nắm giữ 44 thẩm quyền và nhiệm vụ; còn cơ quan quản lý đất đai cấp xã đảm trách 19 thẩm quyền và nhiệm vụ. Việc phân định rõ ràng vai trò của từng cấp, từng vị trí như vậy là yếu tố then chốt để đảm bảo công tác quản lý đất đai được thực hiện hiệu quả và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Việc làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng cấp, từng vị trí là yếu tố then chốt để đảm bảo công tác quản lý đất đai được thực hiện một cách hiệu quả và đồng bộ trên toàn quốc, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Sổ tay cũng không quên hướng dẫn cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền của Văn phòng Đăng ký đất đai và Tổ chức Phát triển quỹ đất hai đơn vị chủ chốt trong triển khai các thủ tục đất đai.

Sổ tay đi sâu vào trình bày chi tiết quy trình, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai. Điều này bao gồm một loạt các quy trình phức tạp và thường xuyên phát sinh trong thực tiễn như: quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư; giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; giao đất và giao rừng; cho thuê đất và cho thuê rừng; chuyển hình thức giao đất, cho thuê đất; điều chỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; giá đất; đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; cung cấp dữ liệu thông tin, dữ liệu đất đai cấp tỉnh; thẩm định, phê duyệt phương án sử dụng đất; sử dụng đất đa mục đích; và giải quyết tranh chấp đất đai.

Việc thiết kế phần này với ngôn ngữ dễ hiểu, quy trình cụ thể từng bước giúp chính quyền cấp tỉnh và cấp xã dễ dàng nắm bắt và thực hiện nhiệm vụ một cách chuẩn xác, giảm thiểu sai sót và đẩy nhanh tiến độ giải quyết thủ tục hành chính.

Một trong những vấn đề luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ phía người dân là quy trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đặc biệt khi thẩm quyền này được chuyển giao về cấp xã. Sổ tay đã giải quyết một cách chi tiết và minh bạch vấn đề này.

Sổ tay đã hướng dẫn cụ thể trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với 16 bước. Quy trình này bao gồm từ việc xây dựng kế hoạch thu hồi đất, tổ chức họp với người dân, ban hành thông báo, kiểm đếm tài sản, lập và phê duyệt phương án bồi thường, cho đến việc thực hiện chi trả bồi thường và bàn giao đất. Sự chi tiết này đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ ràng trách nhiệm và công khai, minh bạch trong từng khâu, giúp người dân yên tâm hơn khi quyền lợi của họ được bảo vệ.

Đối với trình tự, thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu do cấp xã thực hiện, Sổ tay cũng hướng dẫn cụ thể gồm 3 bước, phân công rõ trách nhiệm giữa cơ quan nhà nước và người dân. Quy trình này bao gồm việc nộp hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, cơ quan giải quyết thủ tục kiểm tra và chuyển hồ sơ về UBND cấp xã để xác minh, và cuối cùng là việc UBND cấp xã cấp Giấy chứng nhận sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

Đặc biệt, nhằm giảm bớt gánh nặng hành chính và đẩy nhanh tiến độ cho người dân và doanh nghiệp, thời gian giải quyết thủ tục cũng được rút gọn đáng kể: Đối với đăng ký đất đai lần đầu: không quá 17 ngày làm việc; Đối với đăng ký đất đai kèm cấp Giấy chứng nhận: không quá 20 ngày làm việc; Đối với địa bàn miền núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, thời gian được kéo dài tối đa 30 ngày làm việc, thể hiện sự linh hoạt và thấu hiểu đặc thù vùng miền.

Sổ tay hướng dẫn chi tiết này có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ là nền tảng vững chắc để triển khai thành công mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mà còn đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp trong lĩnh vực đất đai.

Trong giai đoạn mới, một hệ thống quản lý đất đai minh bạch, hiệu quả và được phân cấp rõ ràng là yếu tố then chốt để khai thác tối đa nguồn lực đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Sổ tay hướng dẫn này chính là một bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, đồng thời xây dựng niềm tin của người dân vào bộ máy hành chính công.