Đề xuất mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp cho khu công nghiệp

Tháo gỡ nút thắt thể chế

Dự thảo Nghị quyết về phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 mà Chính phủ vừa trình Quốc hội với điểm nhấn nổi bật nhất và mang tính đột phá cao chính là việc mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp (KCN), khu kinh tế, khu chế xuất.

Sự điều chỉnh này mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, không chỉ đơn thuần là việc cấp quyền mua bán điện mà là sự chuyển giao quyền tự quyết giá cả từ cơ quan quản lý sang thị trường, nơi các bên mua và bán được phép tự đàm phán, không bị ràng buộc bởi khung giá chung. Đây là bước tiến căn bản để hình thành một thị trường điện cạnh tranh thực chất, nơi giá cả phản ánh đúng mối quan hệ cung cầu và chất lượng dịch vụ.

Đối với các KCN tập trung các nhà đầu tư lớn với nhu cầu sử dụng năng lượng khổng lồ và yêu cầu khắt khe về năng lượng sạch cơ chế DPPA mở rộng chính là chiếc chìa khóa vàng tháo gỡ sự bế tắc kéo dài.

Trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư nước ngoài cam kết sử dụng 100% năng lượng tái tạo, việc mua điện trực tiếp từ các dự án năng lượng tái tạo là điều kiện tiên quyết để họ duy trì chuỗi cung ứng xanh và tuân thủ các tiêu chuẩn ESG toàn cầu. Cơ chế này không chỉ thu hút đầu tư mới mà còn tái khẳng định vị thế của Việt Nam là điểm đến hấp dẫn, có chính sách năng lượng thông thoáng.

Đáng chú ý, dự thảo còn tiến thêm một bước táo bạo khi đề xuất bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án lưới điện và giao quyền phê duyệt nhà đầu tư lưới truyền tải cho UBND tỉnh. Đây là những rào cản hành chính đã kìm hãm tiến độ, gây thiếu đồng bộ giữa nguồn và lưới điện trong suốt thời gian qua.

Sự phân cấp mạnh mẽ này thể hiện tinh thần Chính phủ Kiến tạo, sẵn sàng nhường lại quyền lực để đổi lấy tốc độ và hiệu quả đầu tư, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Hành lang pháp lý cho tương lai xanh

Tuy nhiên, sự đột phá luôn đi kèm với những thách thức về tính đồng bộ pháp lý. Các đại biểu Quốc hội và chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra rằng, cơ chế mới này cần được rà soát chặt chẽ để chuyển các chính sách phù hợp sang luật chuyên ngành, tránh mâu thuẫn với Luật Điện lực hiện hành, đồng thời làm rõ các nội dung nhạy cảm như tiêu chí chọn nhà đầu tư lưới hay cơ chế giá trúng thầu.

Sự lo ngại của Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi về việc các dự án điện liên quan đến an ninh năng lượng và quốc phòng là hoàn toàn xác đáng. Cơ chế thông thoáng phải đi kèm với hậu kiểm chặt chẽ, bảo đảm tính minh bạch và tránh thất thoát tài nguyên.

Từ góc độ chuyên gia và doanh nghiệp, các bất cập hiện tại trong việc phát triển điện mặt trời mái nhà trong KCN cũng cần được giải quyết dứt điểm. Ví dụ, mâu thuẫn giữa Luật Điện lực (cho phép đơn vị bán lẻ mua điện nội bộ) và Nghị định 57 (giới hạn mua điện từ dự án trên 10MW qua lưới quốc gia) đã cản trở việc khai thác tiềm năng của hàng triệu mái nhà xưởng.

Việc dỡ bỏ quy định áp giá trần đối với giao dịch qua đường dây riêng, như kiến nghị của chuyên gia, là cần thiết để bảo đảm tính cạnh tranh và khả năng lập kế hoạch dài hạn cho nhà đầu tư.

Tầm nhìn về một thị trường điện nhiều người bán, nhiều người mua chỉ có thể thành hiện thực khi các cơ chế như DPPA, tự sản tự tiêu được hoàn thiện khung hợp đồng chuẩn quốc tế và có hướng dẫn thực thi rõ ràng.

Cơ chế DPPA không chỉ là giải pháp kỹ thuật để bán điện, mà là một triết lý kinh tế - nơi giá cả được xác lập bởi sự thỏa thuận, nguồn vốn tư nhân được khuyến khích mạnh mẽ và các nhà đầu tư xanh có thể thực hiện cam kết phát triển bền vững.

Việc tháo gỡ các nút thắt hành chính, đồng bộ hóa pháp lý, và trao quyền tự quyết về giá cả sẽ tạo ra lực hút đầu tư khổng lồ, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Từ đó, Việt Nam sẽ không chỉ giải quyết được bài toán an ninh năng lượng trước mắt mà còn vững bước xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, đa dạng, tự tin hội nhập vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu, hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững của đất nước.