VEFTA mở cơ hội mới cho ngành thủy sản Việt Nam

Tôm sinh thái có cơ hội tại Thụy Sĩ

VEFTA được ký kết ngày 18/10/2026 giữa Việt Nam và bốn quốc gia thành viên EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và khối này đạt trung bình gần 2 tỷ USD mỗi năm.

Năm 2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Thụy Sĩ đạt 34,123 triệu USD, tăng 15% so với năm 2024. Xuất khẩu sang Na Uy đạt 18,479 triệu USD, tăng 95%. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng thị trường và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Thụy Sĩ là thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc sản phẩm và phương thức sản xuất bền vững. Những yêu cầu này tạo cơ hội cho tôm sinh thái Việt Nam, đặc biệt là tôm nuôi dưới tán rừng ngập mặn.

Mô hình nuôi tôm gắn với bảo vệ rừng ngập mặn có lợi thế về môi trường và sinh kế cộng đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chứng minh được nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm bằng hệ thống kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Các khâu từ vùng nuôi, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và xuất khẩu phải được quản lý chặt chẽ. Hồ sơ truy xuất nguồn gốc cần đầy đủ, thông tin giữa các công đoạn phải thống nhất. Doanh nghiệp cũng phải duy trì các chứng nhận phù hợp và đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu.

Nguồn cung ổn định là điều kiện quan trọng để duy trì hợp đồng với nhà nhập khẩu. Doanh nghiệp cần bảo đảm sản lượng, chất lượng đồng đều và thời gian giao hàng. Đồng thời, chi phí chứng nhận, kiểm nghiệm, bảo quản và vận chuyển phải được tính vào giá thành để xác định mức giá phù hợp với phân khúc khách hàng.

Việc kết nối với các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối tại Thụy Sĩ cần được đẩy mạnh. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) có thể hỗ trợ cung cấp thông tin thị trường, kết nối đối tác và xúc tiến thương mại. Tuy nhiên, khả năng duy trì đơn hàng vẫn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm và năng lực thực hiện hợp đồng của từng doanh nghiệp.

Na Uy, Iceland bổ sung nguyên liệu và công nghệ

Na Uy và Iceland mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn hải sản vùng biển lạnh như cá hồi, cá tuyết, cá thu và cá trích. Trong khi các đối tác có thế mạnh về nguồn nguyên liệu, công nghệ bảo quản và quản lý khai thác, Việt Nam có năng lực chế biến và khả năng đáp ứng linh hoạt nhu cầu thị trường.

Doanh nghiệp có thể nhập khẩu nguyên liệu từ Na Uy để chế biến tại Việt Nam, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng và mở rộng chuỗi cung ứng. Hợp tác công nghệ cũng có thể tập trung vào bảo quản hải sản trên tàu, quản lý nguồn lợi thủy sản và giảm tổn thất sau khai thác.

Iceland có thế mạnh về chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm thủy sản. Các bộ phận như đầu, xương, da và nội tạng có thể được xử lý để tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn. Công nghệ này có thể được nghiên cứu áp dụng trong chế biến tôm, cá tra và cá ngừ tại Việt Nam, qua đó giảm lãng phí nguyên liệu và nâng hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý quy tắc xuất xứ. Nhập nguyên liệu từ Na Uy hoặc Iceland rồi chế biến tại Việt Nam không đồng nghĩa sản phẩm xuất khẩu sẽ tự động được hưởng ưu đãi thuế quan tại mọi thị trường. Doanh nghiệp phải kiểm tra quy định về xuất xứ, mức độ gia công, chế biến và điều kiện hưởng ưu đãi tại thị trường đích.

Việc xác định sai xuất xứ hoặc thiếu hồ sơ chứng minh quá trình sản xuất có thể khiến doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi. Vì vậy, cần rà soát biểu thuế và quy tắc xuất xứ trước khi ký hợp đồng nhập nguyên liệu, lựa chọn phương án chế biến và xây dựng kế hoạch xuất khẩu.

VEFTA tạo thêm cơ hội cho ngành thủy sản Việt Nam ở cả thị trường đầu ra và nguồn nguyên liệu đầu vào. Để chuyển cơ hội thành kết quả kinh doanh, doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng, minh bạch chuỗi cung ứng, tính đúng chi phí và tuân thủ quy tắc xuất xứ. VASEP có thể hỗ trợ kết nối thị trường, cung cấp thông tin và hướng dẫn doanh nghiệp về tiêu chuẩn kỹ thuật, nhưng năng lực thực thi của mỗi doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định.