Tập trung tháo gỡ thẻ vàng IUU, tái cấu trúc ngành thủy sản

Gắn trách nhiệm của người đứng đầu

Phiên họp trực tuyến lần thứ 23 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU diễn ra tối 25/11, đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ và kiên quyết từ Thủ tướng Phạm Minh Chính là cương quyết xử lý với khai thác hải sản bất hợp pháp không báo cáo và không theo quy định IUU và đặt mục tiêu gỡ bằng được "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC) ngay trong năm 2025.

Quyết tâm này không chỉ dừng lại ở lời nói mà được thể hiện qua yêu cầu trách nhiệm cá nhân trực tiếp và toàn diện của người đứng đầu các bộ ngành, địa phương nếu để tái diễn tình trạng tàu cá vi phạm hoặc chậm tiến độ. Đây là một bước nâng cao về kỷ luật hành chính biến cuộc chiến chống IUU từ một nhiệm vụ của ngành thành trách nhiệm chính trị của cả hệ thống.

Thủ tướng đã ghi nhận những nỗ lực đáng kể của các bộ ngành trong việc cơ bản hoàn thành các nhiệm vụ đề ra trong Kế hoạch hành động tháng cao điểm chống khai thác IUU. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả tích cực vẫn còn những điểm nghẽn cần xử lý dứt điểm ngay lập tức.

Cụ thể là việc 5 địa phương còn tồn đọng 8 vụ vi phạm hành chính mất kết nối VMS và vượt ranh giới khai thác yêu cầu phải được giải quyết xong trong tuần tới. Bên cạnh đó, việc xử lý dứt điểm các trường hợp tàu cá ngư dân bị nước ngoài bắt giữ đã có thông tin về đăng ký cũng cần được khẩn trương thực hiện.

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu cập nhật đầy đủ dữ liệu lên các cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VMS và Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản eCDT. Việc hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc và dữ liệu nghề cá phải được xử lý dứt điểm, công bố công khai trước ngày 30/11/2025. Đây là một yêu cầu kỹ thuật cốt lõi và là bằng chứng không thể thiếu để Việt Nam chứng minh sự minh bạch và trách nhiệm với EC.

Cuộc chiến chống IUU đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ từ Bộ Quốc phòng với việc cao điểm tuần tra kiểm soát khu vực biển giáp ranh Bộ Công an với việc đẩy nhanh tiến độ điều tra truy tố các vụ án IUU và Bộ Ngoại giao trong việc xác minh thông tin tàu cá bị bắt giữ. Sự đồng bộ này tạo nên một vòng kiểm soát khép kín từ biển vào bờ và ra nước ngoài.

Xây dựng sinh kế bền vững và hoàn thiện khung pháp lý

Để cuộc chiến chống IUU đạt được thành công bền vững giải quyết tận gốc vấn đề, Thủ tướng yêu cầu các địa phương không chỉ xử lý vi phạm mà còn phải tập trung vào việc xây dựng sinh kế bền vững cho ngư dân.

Việc ban hành chính sách chuyển đổi nghề giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động khai thác và hỗ trợ ngư dân nâng cấp thiết bị VMS là nhiệm vụ bắt buộc phải hoàn thành trong tháng 11. Chỉ khi ngư dân có một lộ trình chuyển đổi nghề nghiệp rõ ràng và có nguồn sinh kế ổn định mới có thể chấm dứt tận gốc tình trạng khai thác bất hợp pháp.

Về mặt pháp lý, Nghị định sửa đổi Nghị định 37 phải được khẩn trương hoàn thiện và trình Chính phủ ban hành ngay trong ngày 26/11, một sự thúc đẩy quyết liệt để lấp đầy khoảng trống pháp lý trong quản lý và xử phạt vi phạm thủy sản. Khung pháp lý hoàn thiện là cơ sở vững chắc để các cơ quan chức năng thực thi nghiêm minh và đồng bộ các quy định chống IUU.

Việc kiểm soát nguyên liệu thủy sản nhập khẩu theo Hiệp định PSMA và đường tàu container cũng được siết chặt để ngăn chặn tuyệt đối nguyên liệu IUU xâm nhập thị trường Việt Nam. Đây là một biện pháp bảo vệ danh tiếng của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế nơi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và bền vững ngày càng khắt khe.

Cuối cùng vai trò của doanh nghiệp và hiệp hội được Thủ tướng nhấn mạnh phải là tuyến phòng thủ cuối cùng. Các doanh nghiệp thủy sản phải cam kết tuyệt đối không thu mua chế biến xuất khẩu sản phẩm có nguồn gốc IUU và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng để điều tra xử lý nghiêm các trường hợp tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Cuộc chạy đua gỡ thẻ vàng IUU không chỉ là nỗ lực về kinh tế mà còn là một minh chứng cho trách nhiệm quốc gia trong việc quản lý tài nguyên biển một cách bền vững. Việc hoàn thành dứt điểm các nhiệm vụ theo yêu cầu của Thủ tướng và chuẩn bị tốt cho đợt thanh tra lần thứ 5 của EC là điều kiện tiên quyết để Việt Nam chuyển mình từ một nước khai thác sang một quốc gia quản lý biển có trách nhiệm mở ra cánh cửa xuất khẩu thủy sản bền vững ra thị trường toàn cầu.