Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đứng trước cơ hội lập kỷ lục mới

Thích ứng linh hoạt

Tại buổi họp báo thường kỳ sáng 6/10, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội thiết lập kỷ lục xuất khẩu mới, đạt từ 67 đến 70 tỷ USD trong năm 2025 – mức cao nhất từ trước đến nay.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, những con số trên phản ánh không chỉ sức bật của toàn ngành mà còn là minh chứng cho hiệu quả điều hành, sự thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp và người nông dân trong bối cảnh nhiều rủi ro. Thiên tai, dịch bệnh và thị trường đều đầy biến động, song chúng ta đã tận dụng được cơ hội từ giá cả quốc tế, mở rộng thị trường, duy trì thặng dư thương mại kỷ lục. Đây là tín hiệu đáng mừng, đồng thời cũng là động lực để toàn ngành tiếp tục nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường.

Ở lĩnh vực trồng trọt, diện tích lúa thu hoạch cả nước đạt 5,5 triệu ha, tăng 0,5% so với cùng kỳ; sản lượng ước khoảng 34,8 triệu tấn. Dù một số vùng chịu ảnh hưởng bởi mưa lũ, năng suất bình quân vẫn cao hơn nhờ cải thiện giống và cơ giới hóa đồng bộ. Ở mảng chăn nuôi, sản lượng thịt hơi đạt trên 4 triệu tấn, tăng 4,6%, bất chấp đàn lợn giảm nhẹ do dịch tả lợn châu Phi. Đàn gia cầm tăng 3,7%, cho sản lượng gần 1,9 triệu tấn thịt gia cầm hơi.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, hơn 207.000 ha rừng trồng mới tập trung đã được hoàn thiện, tăng 10,6% so với năm trước; sản lượng gỗ khai thác đạt gần 18 triệu m³, tăng 8,7%. Ngành thủy sản giữ đà ổn định với 7,26 triệu tấn sản lượng 9 tháng, trong đó riêng tôm tăng 5,8% – tiếp tục là mặt hàng mang lại thặng dư thương mại lớn nhất của khối thủy sản.

Cán cân thương mại toàn ngành đạt thặng dư 15,93 tỷ USD, cao hơn 17,6% so với cùng kỳ 2024. Các nhóm hàng gỗ, cà phê, rau quả, tôm, gạo, cá tra và hạt tiêu đều có mức thặng dư trên 1 tỷ USD, riêng gỗ và sản phẩm gỗ chiếm tới 10,15 tỷ USD.

Các mặt hàng chủ lực tiếp tục ghi dấu ấn

Cơ cấu thị trường xuất khẩu cũng có chuyển biến tích cực. Châu Á chiếm gần 44% tổng giá trị, Mỹ 23%, châu Âu hơn 14%, trong khi xuất khẩu sang châu Phi tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống đã phát huy hiệu quả.

Nhiều mặt hàng chủ lực tiếp tục ghi dấu ấn. Cà phê tăng trưởng mạnh nhất, đạt 6,98 tỷ USD, tăng 61% nhờ giá xuất khẩu bình quân lên tới 5.658 USD/tấn – cao hơn gần 40% so với năm trước. Cao su đạt 2,32 tỷ USD, tăng gần 11%; hạt điều đạt 3,75 tỷ USD, tăng 18,9%; trong khi hạt tiêu, dù giảm về lượng, vẫn tăng gần 29% giá trị do giá bán cao. Rau quả đạt 6,22 tỷ USD, tăng hơn 10%, chủ yếu xuất sang Trung Quốc.

Trái lại, gạo đi ngược xu hướng khi giá trị giảm 18,5% dù sản lượng giữ ổn định ở mức 7 triệu tấn, do giá xuất khẩu bình quân giảm xuống 509 USD/tấn. Tuy nhiên, xét tổng thể, ngành gạo vẫn đóng góp lớn vào kim ngạch và duy trì vị thế trong top 3 mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Vũ Đức Đam Quang, thương mại nông sản Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc theo hướng nâng cao chất lượng và tuân thủ tiêu chuẩn toàn cầu. Việt Nam hiện tích cực đàm phán 6 hiệp định thương mại mới để mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông (thị trường Halal), Mỹ Latin, châu Phi và Trung Á – những khu vực có nhu cầu cao về nông sản nhiệt đới và thủy sản chế biến.

Song song đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tháo gỡ rào cản kỹ thuật và thương mại, đáp ứng các quy định khắt khe như EUDR (quy định chống phá rừng của EU) hay kiểm soát nguồn gốc gỗ và thủy sản của Hoa Kỳ. Theo ông Quang, việc đáp ứng các tiêu chuẩn này không chỉ là yêu cầu bắt buộc để duy trì xuất khẩu mà còn là cơ hội nâng tầm thương hiệu quốc gia, xây dựng hình ảnh “nông sản Việt Nam minh bạch, trách nhiệm và bền vững”.

Đáng chú ý, sự tham gia ngày càng sâu của các tập đoàn quốc tế trong các chuỗi giá trị nông sản Việt Nam đang tạo ra bước chuyển mạnh mẽ. Thông qua mô hình hợp tác công – tư (PPP) trong các ngành hàng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, lúa gạo và thủy sản, doanh nghiệp đa quốc gia đang cùng nông dân và hiệp hội ngành hàng kiến tạo chuỗi cung ứng minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải.

Ông Quang cho biết, trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ ưu tiên chọn dòng vốn FDI gắn với chuyển đổi xanh, khuyến khích các dự án có cam kết chuyển giao công nghệ và liên kết trực tiếp với nông dân trong nước. Cùng với đó, việc phát triển thị trường tín chỉ carbon và áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) được xem là “tấm hộ chiếu xanh” giúp nông sản Việt củng cố chỗ đứng trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Phân tích thời cơ của giai đoạn cuối năm, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho rằng nếu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản duy trì mức trung bình 5 tỷ USD/tháng, ngành sẽ dễ dàng đạt mốc 67 tỷ USD trong năm 2025. Nếu diễn biến thị trường thuận lợi hơn, đặc biệt khi nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ, EU và Đông Bắc Á tăng cao trong mùa lễ hội thì cột mốc 70 tỷ USD hoàn toàn khả thi.

Bên cạnh mục tiêu kim ngạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định trọng tâm dài hạn là phát triển nông nghiệp xanh – sinh thái, ứng dụng khoa học công nghệ và mô hình tuần hoàn, hướng đến nền sản xuất phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu. Các dự án về nông nghiệp số, năng lượng tái tạo và quản lý tài nguyên hiệu quả đang được xem như những trụ cột để ngành tiến tới tăng trưởng bền vững, toàn diện và bao trùm.