Gỡ vướng điểm nghẽn chặng nước rút giải ngân vốn đầu tư công

Điểm nghẽn “chốt chặn” trên các tuyến giao thông huyết mạch

Năm 2025, đang đi về những tháng cuối cùng nhưng áp lực giải ngân vốn đầu tư công vẫn đè nặng lên các dự án trọng điểm quốc gia đặc biệt là các dự án giao thông cao tốc.

Mặc dù, Chính phủ đã liên tục có những chỉ đạo quyết liệt và các mốc thời gian đấu nối thông xe kỹ thuật đang cận kề nhưng thực tế thi công tại nhiều hạng mục vẫn còn ngổn ngang một tình trạng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng đã đề ra. Vấn đề ách tắc giải phóng mặt bằng (GPMB) tiếp tục được xác định là nguyên nhân hàng đầu kìm hãm tiến độ.

Điều đáng chú ý là vướng mắc GPMB không chỉ nằm ở những diện tích lớn mà đang tập trung chủ yếu tại những vị trí nhỏ nhưng có tính chất điểm chặn làm đình trệ toàn bộ chuỗi thi công.

Đó là các trạm dừng nghỉ đường gom bổ sung hay các vị trí giao cắt kỹ thuật những nơi mà chỉ cần chậm vài mét vuông hoặc vài hộ dân cũng đủ khiến toàn tuyến bị đình trệ. Đơn cử tại Dự án Cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2017 - 2020 các đoạn Cam Lâm - Vĩnh Hảo và Phan Thiết - Dầu Giây vẫn còn tồn đọng GPMB liên quan đến đất do tổ chức tôn giáo quản lý nhu cầu bố trí tái định cư hoặc chưa thống nhất được đơn giá bồi thường.

Những con số như 9 7 ha/11 2 ha tại trạm dừng nghỉ đoạn Cam Lâm - Vĩnh Hảo hay 1 6 ha/10 8 ha tại Km144 đoạn Vĩnh Hảo - Phan Thiết cho thấy dù diện tích vướng không lớn nhưng chúng lại là nút thắt cổ chai không thể tách rời khỏi thiết kế kỹ thuật.

Tương tự tình trạng ách tắc chốt chặn cũng diễn ra tại các dự án thành phần thuộc Cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2021 - 2025 tại các vị trí đường gom tuyến nhánh qua khu dân cư trên các đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn Mỹ An - Cần Thơ hay Hậu Giang - Cà Mau.

Ngoài ra, theo báo cáo từ các địa phương một số điểm nhỏ lẻ thuộc đất nông nghiệp xen kẽ đất rừng hoặc các vị trí phải điều chỉnh cục bộ quy hoạch cũng làm kéo dài thời gian kiểm đếm và thẩm định phương án bồi thường. Sự thiếu đồng thuận về đơn giá hoặc yêu cầu tái định cư tại vị trí thuận lợi hơn từ một số hộ dân tiếp tục là rào cản đòi hỏi sự vào cuộc kiên trì và linh hoạt hơn từ chính quyền cơ sở.

Bên cạnh GPMB một nút thắt lớn không kém là việc di dời hạ tầng kỹ thuật đặc biệt là các đường điện cao thế. Đây là một rào cản vô hình nhưng có khả năng chia cắt thi công làm chậm toàn bộ chuỗi công việc cầu cống và nền đường.

Tại Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột còn vướng 4 vị trí đường điện 220 kV và 500 kV chưa di dời. Dự án Vành đai 3 TP HCM cũng ghi nhận đến 10 vị trí giao cắt với đường dây điện cao thế chưa được xử lý dứt điểm.

Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng trong quá trình thi công gây áp lực kép lên các nhà thầu. Các chuyên gia nhận định chỉ cần một vài điểm nghẽn liên quan đến hạ tầng kỹ thuật này nếu không được giải quyết gấp rút sẽ làm chậm toàn bộ các mũi thi công đồng bộ.

Hành động quyết liệt và nguyên tắc “6 rõ” để cán đích giải ngân

Trước áp lực của chặng nước rút, Chính phủ và các địa phương đang phải tăng cường các biện pháp chỉ đạo quyết liệt nhằm tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Việc chậm trễ di dời hạ tầng kỹ thuật như chia sẻ của đại diện nhà thầu tại Dự án Vành đai 3 TP.HCM đã và đang ảnh hưởng lớn đến tiến độ chung và gây nguy cơ mất an toàn. Nếu không hoàn tất GPMB trong những tháng cuối năm nhà thầu sẽ không thể triển khai đồng bộ các mũi thi công và mục tiêu giải ngân gần như không thể đạt được.

Tại TP.HCM, một trong những đầu tàu kinh tế và là nơi đang triển khai các dự án vốn lớn khối lượng công việc khổng lồ trong kỳ giải ngân kéo dài đến 31/1/2026 đang tạo ra áp lực không nhỏ. Thành phố đã tập trung chỉ đạo quyết liệt ngay từ đầu năm bằng việc lập các tổ công tác để thúc đẩy công việc. Tuy nhiên khối lượng còn lại rất lớn đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc.

Để giải quyết triệt để vấn đề Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Văn Thọ đã nhấn mạnh sự cần thiết phải tập trung làm tốt khâu lập phê duyệt dự án kiểm soát chặt chẽ và khởi công các dự án theo kế hoạch ngay trong năm. Đặc biệt với các công trình chuyển tiếp không vướng mặt bằng cần tập trung giải quyết khó khăn về giá cả vật liệu và các vấn đề của nhà đầu tư.

Nguyên tắc “6 rõ” đã được đề ra và áp dụng nhằm nâng cao trách nhiệm cá nhân và hiệu quả công việc: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian rõ kết quả. Đây là kim chỉ nam để khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và làm việc kém hiệu quả.

Về lâu dài TP. HCM cũng như các địa phương khác cần tập trung tháo gỡ khó khăn vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB và giải quyết triệt để các vấn đề mới phát sinh như vướng công trình ngầm công trình trên không.

Đồng thời việc điều chuyển linh hoạt vốn từ các dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân cao là một biện pháp cần thiết để tối ưu hóa nguồn lực. Việc thường xuyên giao ban để tháo gỡ khó khăn về mặt bằng và bài toán thiếu nguyên vật liệu là chiến lược cần thiết để đầu tư công tiếp tục đóng vai trò là trụ cột vững chắc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong những năm tiếp theo.