Kích hoạt dòng vốn đầu tư công nghệ cao

Tầm quan trọng của vốn công nghệ cao

Việt Nam với dân số trẻ, tốc độ số hóa nhanh và vị trí chiến lược, được đánh giá là một trong những nền kinh tế năng động nhất khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, để chuyển mình từ một nền kinh tế gia công sang một nền kinh tế tri thức, dựa trên công nghệ, bài toán kích hoạt vốn đầu tư công nghệ cao trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã thành lập các quỹ đầu tư công nghệ đóng vai trò dẫn vốn mồi (seed capital), không chỉ cung cấp tài chính trực tiếp mà còn là đòn bẩy thu hút và kích hoạt nguồn lực tư nhân tham gia vào các dự án rủi ro cao, tiềm năng đột phá. Đây là mô hình đã được kiểm chứng, song việc áp dụng hiệu quả tại Việt Nam vẫn đang đối diện với nhiều rào cản.

Hiện tại, tài chính công dành cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam vẫn còn khá hạn chế và thiếu tập trung. Nguồn lực này chưa đủ mạnh để tạo ra cú hích cần thiết cho các dự án quy mô lớn, mang tính dẫn dắt.

Thực tế này được minh họa rõ nét qua câu chuyện của Lumi Smart Factory - một doanh nghiệp công nghệ nội địa đang được nhiều đối tác nước ngoài quan tâm và đặt vấn đề hợp tác trong xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng. Ông Đàm Đắc Quang, CEO của Lumi Smart Factory, chia sẻ về sự đắn đo khi doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu đầu tư lớn cho hạ tầng thiết bị trong thời gian ngắn.

Với quy mô không lớn và vốn nhỏ, việc tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng truyền thống gặp nhiều khó khăn. Mặc dù đã tiếp cận Quỹ đổi mới khoa học công nghệ quốc gia, nhưng nguồn vốn được cung ứng từ Quỹ chưa đủ lớn.

Đáng chú ý, quy trình thủ tục và tính bảo đảm đòi hỏi rất cao, làm tăng rào cản cho doanh nghiệp công nghệ, vốn là ngành có tỷ suất rủi ro cao và thời gian hoàn vốn dài.

Theo một số ước tính, tỷ lệ chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) so với GDP của Việt Nam còn thấp, chưa đạt được mức trung bình của các nước phát triển, cho thấy nhu cầu cấp bách phải tăng cường đầu tư công và cải thiện cơ chế giải ngân.

Dòng vốn tư nhân - vai trò then chốt và khát vọng nhập cuộc

Trong khi tài chính công còn nhiều vướng mắc, dòng vốn tư nhân được định vị giữ vai trò then chốt trong việc thúc đẩy các ý tưởng đột phá, mô hình kinh doanh mới và phát triển sản phẩm công nghệ tiên phong. Dòng vốn này, đặc biệt là vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital - VC), đang chờ đợi một môi trường thuận lợi hơn để đưa vào thị trường.

Việt Nam, với nhiều lợi thế về thị trường nội địa đang phát triển và nguồn nhân lực chất lượng, đã trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn. Ông Vinnie Lauria, sáng lập Quỹ Golden Gate Ventures với tổng tài sản lên đến hơn 300 triệu USD, cho biết, Golden Gate Ventures dành tới 1/3 danh mục đầu tư trong tương lai cho thị trường Việt Nam.

Con số này được dự báo tiếp tục tăng với mục tiêu tổng thể là huy động được 35 tỷ USD vào năm 2035 cho thị trường công nghệ Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành nước dẫn đầu khu vực về thu hút đầu tư tư nhân vào lĩnh vực này.

Cùng với Golden Gate Ventures, nhiều tập đoàn đa quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm lớn trong ASEAN và thế giới đang tích cực mở rộng sự hiện diện. Các lĩnh vực được quan tâm đặc biệt là AI (Trí tuệ Nhân tạo), fintech (công nghệ tài chính), chuỗi cung ứng thông minh, và các công nghệ xanh.

Đây là tín hiệu cho thấy tiềm năng to lớn của hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu 35 tỷ USD này, việc khơi thông dòng vốn lớn cần những hành động quyết liệt từ cấp độ thể chế.

Kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trên thế giới cho thấy, để đáp ứng nhu cầu vốn cho tăng trưởng dựa trên công nghệ cao và ĐMST, vai trò của các quỹ đầu tư là tối quan trọng. Các quỹ này không chỉ là nhà cung cấp vốn mà còn là “nhà bảo trợ” cho sự phát triển và tăng trưởng của các dự án công nghệ. Điều này đòi hỏi sự đồng hành và định hướng từ Nhà nước.

Đầu tiên và quan trọng nhất là hoàn thiện thể chế với một tư duy cởi mở. Đại diện các quỹ đầu tư tư nhân nhấn mạnh việc ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích, bảo đảm, và tạo điều kiện thuận lợi, từ đó củng cố niềm tin cho các quỹ đầu tư tư nhân trong và ngoài nước hoạt động.

Công nghệ cao là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro và cần nhiều thời gian, sự kiên trì trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai (thường kéo dài từ 5 đến 7 năm, thậm chí lâu hơn). Chính tâm lý thận trọng, e ngại rủi ro này đã khiến không ít tập đoàn, bao gồm cả các doanh nghiệp trong nước, chùn bước khi đầu tư vào ĐMST.

Một thể chế minh bạch, rõ ràng, giảm thiểu thủ tục hành chính không cần thiết và có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư khi rủi ro xảy ra là yếu tố tiên quyết để thu hút dòng vốn này.