Quy định mới quản lý vốn đầu tư công

Đáp ứng yêu cầu cấp bách về đồng bộ hóa hệ thống pháp luật và hiện đại hóa quản lý tài chính công, ngày 26/9/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 254/2025/NĐ-CP quy định toàn diện về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công.

Sự kiện ban hành Nghị định 254/2025/NĐ-CP ngay trong ngày 26/9/2025, cùng với việc Bộ Tài chính lập tức ban hành Thông tư hướng dẫn đi kèm, đã thể hiện rõ quyết tâm chính trị và sự chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm đưa chính sách mới nhanh chóng đi vào thực tiễn, thúc đẩy tốc độ giải ngân trong những tháng cuối năm và các năm tiếp theo.

Nghị định số 254/2025/NĐ-CP là một văn bản pháp quy quan trọng, được xây dựng với kết cấu đồ sộ: 06 Chương, 56 Điều và Phụ lục 27 mẫu biểu. Đây là một bước tiến lớn, cung cấp một khung pháp lý đầy đủ, toàn diện và thống nhất trong quản lý nhà nước về mọi khía cạnh của vốn đầu tư công.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định rất rộng, bao gồm chi tiết việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư công cho tất cả các nhiệm vụ, dự án thuộc phạm vi ngân sách nhà nước và cả các nguồn thu hợp pháp khác của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành cho đầu tư. Sự thống nhất này giúp giảm thiểu tình trạng áp dụng đa văn bản, gây khó khăn cho chủ đầu tư và cơ quan thanh toán.

Nghị định quy định rõ các nội dung then chốt, bao gồm: Quyết toán theo niên độ ngân sách: Đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng kế hoạch hàng năm. Quyết toán dự án sau khi hoàn thành: Đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giải trình. Quyết toán trong các trường hợp dừng, hủy bỏ, tạm ngừng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền: Xử lý linh hoạt và kịp thời các tình huống phát sinh.

Đối với các dự án, công trình có sử dụng một phần hoặc toàn bộ vốn đầu tư công, Nghị định yêu cầu thực hiện thống nhất theo quy định chung, trừ những trường hợp đặc thù được Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quy định riêng.

Một điểm tiến bộ đáng kể của Nghị định 254 là việc quy định quy trình thanh toán và quyết toán vốn đầu tư công áp dụng thống nhất cho cả dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Điều này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục mà còn đảm bảo việc rút vốn tuân thủ đồng thời các quy định của Chính phủ và cam kết quốc tế.

Nghị định đặt ra các nguyên tắc cốt lõi về giải ngân vốn đầu tư công: đúng đối tượng, mục đích, đúng quy định của pháp luật về đầu tư công và ngân sách nhà nước; đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch, không thất thoát, lãng phí.

Cụ thể, tổng số vốn giải ngân được siết chặt không vượt tổng mức đầu tư dự án đã được phê duyệt, và trong năm ngân sách, vốn giải ngân cũng không vượt tổng kế hoạch vốn đã bố trí (bao gồm cả vốn kéo dài và vốn ứng trước). Các trường hợp thanh toán theo khối lượng hoàn thành hoặc theo tỷ lệ phần trăm đều phải có căn cứ đầy đủ vào hồ sơ pháp lý, dự toán, hợp đồng hoặc bảng tổng hợp thông tin theo quy định.

Đặc biệt, Nghị định cũng đề cập đến cách thức hạch toán các nguồn vốn đóng góp bằng hiện vật, ngày công lao động hoặc công trình hoàn thành yếu tố thường gặp trong các dự án đầu tư cộng đồng hoặc dự án nông thôn mới. Việc này không chỉ nâng cao tính chính xác trong hạch toán mà còn trao quyền cho các bộ, ngành, địa phương quy định cụ thể việc quyết toán đối với phần vốn hỗ trợ bằng vật liệu, hiện vật để phù hợp với thực tế đặc thù.

Yếu tố được đánh giá là tạo ra cú hích lớn nhất trong Nghị định 254/2025/NĐ-CP chính là sự bám sát định hướng cải cách trong lĩnh vực thanh toán vốn đầu tư công. Chính phủ hướng tới một quy trình hiện đại, hiệu quả và thân thiện hơn như: Thanh toán qua hình thức trực tuyến; Đơn giản hóa hồ sơ, đẩy mạnh số hóa quy trình tại Kho bạc Nhà nước; Phân định rõ ràng phạm vi thanh toán và tăng cường phân cấp.

Nghị định cũng quy định rõ cách thức giao dịch với cơ quan thanh toán được chia theo hình thức qua hệ thống Kho bạc Nhà nước hoặc qua cơ quan thanh toán khác tùy theo từng dự án, đảm bảo tính linh hoạt nhưng vẫn tuân thủ đúng quy trình và cơ sở pháp lý.

Đối với các dự án nhạy cảm, thuộc danh mục bí mật nhà nước của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Nghị định cũng có quy định riêng về cách thức thanh toán, đồng thời giao trách nhiệm cụ thể cho cơ quan thanh toán và chủ đầu tư trong việc kiểm soát và giải ngân vốn.

Việc ban hành Nghị định 254/2025/NĐ-CP không chỉ là động thái đáp ứng yêu cầu đồng bộ hóa hệ thống pháp luật về đầu tư công mà còn là bước đi chiến lược trong quá trình hiện đại hóa quản lý tài chính công hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả chi tiêu ngân sách, tinh gọn bộ máy hành chính và thúc đẩy phát triển bền vững của nền kinh tế.