Hoàn thiện quy định về thanh, quyết toán đầu tư công

Những bất cập từ quy định cũ và sự thay đổi của pháp luật

Theo Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14, Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng các quy định liên quan đến quản lý, thanh toán, quyết toán các dự án sử dụng vốn đầu tư công.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 99/2021/NĐ-CP ngày 11/11/2021. Nghị định này đã đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập quy trình quản lý chặt chẽ từ khâu giao kế hoạch vốn đến thanh toán, quyết toán, giúp đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, một loạt các luật mới đã được ban hành và có hiệu lực, tạo ra những thay đổi đáng kể trong hệ thống pháp luật. Cụ thể, các luật mới bao gồm: Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, Luật Đất đai số 31/2024/QH15, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 cùng nhiều luật khác có sửa đổi, bổ sung liên quan. Đáng chú ý, các luật này đã có hiệu lực từ đầu năm 2024 và giữa năm 2025, tạo ra khoảng trống pháp lý khi các văn bản hướng dẫn chưa được cập nhật kịp thời.

Theo thống kê sơ bộ của các Bộ và địa phương, trong 6 tháng đầu năm 2025, tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công chỉ đạt khoảng 35% kế hoạch được giao, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đề ra là 45%. Một trong những nguyên nhân chính là do vướng mắc trong thủ tục thanh toán, quyết toán. Hàng ngàn bộ hồ sơ với khối lượng giấy tờ khổng lồ (ước tính trung bình 1 bộ hồ sơ thanh toán có thể lên đến hàng trăm trang) vẫn phải được luân chuyển thủ công, gây tốn kém thời gian và chi phí.

Đặc biệt, theo quy định cũ tại Nghị định 99, các cơ quan kiểm soát, thanh toán phải kiểm tra hồ sơ pháp lý theo từng lần tạm ứng, thanh toán. Khối lượng hồ sơ này, đặc biệt là các hợp đồng, phương án giải phóng mặt bằng, thường rất lớn và chứa nhiều nội dung kỹ thuật chuyên ngành mà Kho bạc Nhà nước không có đủ chuyên môn để kiểm soát một cách toàn diện. Tình trạng này gây khó khăn cho chủ đầu tư và không phù hợp với xu thế điện tử hóa toàn phần.

Cải cách mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu thanh toán trực tuyến 100%

Việc xây dựng Nghị định mới không chỉ đơn thuần là điều chỉnh cho phù hợp với các luật hiện hành mà còn bám sát nguyên tắc cải cách mạnh mẽ công tác thanh toán tại Kho bạc Nhà nước. Điều này nhằm mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và số hóa toàn diện.

Dự thảo Nghị định mới sẽ hướng đến việc phân cấp mạnh mẽ hơn cho các chủ đầu tư. Theo đó, chủ đầu tư sẽ chịu trách nhiệm toàn diện về tính pháp lý của hồ sơ, còn cơ quan thanh toán tập trung vào việc kiểm soát những thông tin cần thiết. Điều này giúp giảm tải cho Kho bạc Nhà nước và đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Đồng thời, dự thảo Nghị định cũng được xây dựng để phù hợp với chủ trương số hóa toàn diện, hướng tới mục tiêu thanh toán trực tuyến 100%. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn tăng tính minh bạch, chính xác. Các Bộ, địa phương ước tính, nếu chuyển đổi số hoàn toàn quy trình thanh toán, có thể rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 3-5 ngày xuống còn 1 ngày, đồng thời giảm thiểu sai sót do con người.

Nghị định mới sẽ có kết cấu 6 Chương, 56 Điều và 27 mẫu biểu phụ lục, quy định đầy đủ, toàn diện về quản lý, thanh toán, quyết toán các dự án sử dụng vốn đầu tư công, đảm bảo tính thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành.

Việc hoàn thiện quy định về thanh, quyết toán dự án đầu tư công trong bối cảnh mới không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là bước đi chiến lược trong quá trình hiện đại hóa quản lý tài chính công. Điều này góp phần sắp xếp bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.