Cuộc chiến không hồi kết trên không gian số

Khi hàng giả ẩn mình sau những cú chạm

Báo cáo tổng kết công tác năm 2025 của lực lượng Quản lý thị trường cho thấy số vụ vi phạm được phát hiện và xử lý lên tới hơn 23.000 vụ, song tổng trị giá hàng hóa vi phạm và số tiền thu nộp ngân sách vẫn duy trì ở mức cao, phản ánh xu hướng các hành vi gian lận ngày càng có quy mô lớn, tổ chức chặt chẽ và mức độ nguy hiểm cao hơn. Đằng sau những con số ấy là một thực tế không thể phủ nhận: hàng giả, hàng lậu không hề biến mất, mà đang thay hình đổi dạng, len lỏi sâu hơn vào đời sống kinh tế, đặc biệt là trên không gian thương mại điện tử.

Từ những kho hàng chứa hàng chục tấn vải cuộn không rõ nguồn gốc, các lô nguyên liệu thuốc lá nhập lậu, cho tới hàng vạn sản phẩm thời trang giả mạo nhãn hiệu bị phát hiện tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay các tỉnh biên giới, tất cả đều cho thấy sức sống dai dẳng của vấn nạn hàng giả. Điều đáng lo ngại hơn là sự dịch chuyển nhanh chóng của các hành vi vi phạm từ chợ truyền thống sang môi trường số, nơi chỉ cần vài cú chạm trên màn hình, hàng hóa đã có thể tiếp cận người tiêu dùng ở mọi nơi, vượt qua ranh giới địa lý và nhiều tầng kiểm soát.

Theo đánh giá của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, vi phạm trong thương mại điện tử đang trở thành thách thức lớn nhất đối với công tác quản lý thị trường hiện nay. Không gian mạng chứng kiến sự bùng nổ của các thủ đoạn gian lận tinh vi, khi các đối tượng tận dụng livestream, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử để tiêu thụ thực phẩm kém chất lượng, mỹ phẩm giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Những cụm từ như “hàng xách tay”, “đặc sản vùng miền”, “nhà làm”, “sạch 100%” được sử dụng như tấm áo ngụy trang, kết hợp với sức ảnh hưởng của KOL, KOC để tạo dựng niềm tin giả tạo, đẩy rủi ro về phía người tiêu dùng.

Không chỉ dừng lại ở việc quảng cáo thổi phồng, các đối tượng vi phạm còn biết cách khai thác kẽ hở công nghệ và pháp lý. Việc đăng tải giấy tờ công bố chất lượng đã hết hạn, chỉnh sửa hồ sơ của thương nhân khác, hay tạo dựng gian hàng “ảo” với thông tin sai lệch đang diễn ra ngày càng phổ biến. Những vụ việc như kho sữa nhập lậu tại Bạch Mai, hàng chục tấn thực phẩm đông lạnh không hóa đơn hay hàng nghìn viên An cung Ngưu Hoàng Nam Dương bị phát hiện thời gian qua chỉ là phần nổi của một “tảng băng chìm” đang âm thầm trôi trong không gian số.

Trong bối cảnh ranh giới giữa cửa hàng truyền thống và gian hàng trực tuyến ngày càng bị xóa nhòa, công tác kiểm soát thị trường không còn giới hạn ở đường biên, kho bãi hay quầy kệ, mà đã mở rộng thành cuộc rượt đuổi liên tục trên từng pixel màn hình. Trước thực tế đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã giữ vai trò trung tâm trong việc định hướng lại phương thức quản lý, chỉ đạo toàn lực lượng chuyển mạnh từ kiểm tra nhỏ lẻ sang các đợt kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào kho hàng tổng, điểm tập kết và giám sát chặt chẽ hoạt động quảng cáo, rao bán trên môi trường trực tuyến.

Năm 2025, toàn lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra hơn 27.500 vụ, xử lý 23.402 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách gần 372 tỷ đồng. Nhiều vụ việc lớn, có tính chất điển hình đã được phát hiện và xử lý dứt điểm, qua đó khẳng định vai trò chỉ đạo, điều phối của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước trong việc tổ chức thực thi pháp luật thống nhất trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, chính từ thực tiễn đó cũng bộc lộ những giới hạn của khung pháp lý và mô hình tổ chức hiện hành, khi tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa khả năng phản ứng của cơ chế quản lý truyền thống.

Đảm bảo quản lý thị trường trong tình hình mới

Một trong những điểm nghẽn được chỉ rõ là mức xử phạt hành chính đối với vi phạm trên môi trường thương mại điện tử hiện nay còn thấp so với lợi nhuận thu được từ hành vi gian lận, chưa đủ sức răn đe. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi cơ cấu tổ chức tại một số đơn vị chưa được kiện toàn kịp thời về nhân sự và điều kiện bảo đảm hoạt động, ảnh hưởng nhất định đến tính ổn định, liên tục trong quản lý địa bàn.

Nhận diện rõ những thách thức này, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã xác định năm 2026 là giai đoạn bản lề để siết chặt kỷ cương và định hình “luật chơi” mới cho thị trường. Trọng tâm là nghiên cứu sửa đổi Pháp lệnh Quản lý thị trường, tiến tới xây dựng Luật Quản lý thị trường, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với bối cảnh kinh doanh số, thương mại điện tử và các mô hình xuyên biên giới ngày càng phát triển.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh cho biết, trong giai đoạn 2026-2027, nhiều luật, nghị định, thông tư quan trọng sẽ có hiệu lực thi hành, như Luật Xử phạt vi phạm hành chính (sửa đổi), Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Thương mại điện tử, cùng các quy định liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Trước bối cảnh đó, việc nghiên cứu sửa đổi Pháp lệnh Quản lý thị trường, tiến tới xây dựng Luật Quản lý thị trường theo Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam của Bộ Tư pháp là cần thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, quá trình sửa đổi cần tập trung đánh giá toàn diện thẩm quyền, nhiệm vụ, trách nhiệm của lực lượng Quản lý thị trường; rà soát, hoàn thiện quy trình kiểm tra; đơn giản hóa hồ sơ, biểu mẫu và tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý thị trường trong tình hình mới.

Song song với hoàn thiện pháp luật, Cục tiếp tục củng cố cơ chế phối hợp liên ngành với Công an, Hải quan, Y tế và các nền tảng thương mại điện tử; tăng cường kiểm soát chuỗi cung ứng từ sản xuất, lưu thông đến phân phối. Đặc biệt, việc hoàn thiện và khai thác hiệu quả hệ thống thông tin nghiệp vụ INS được xác định là công cụ then chốt, giúp nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, nhận diện hành vi vi phạm và rút ngắn thời gian xử lý, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành trong toàn lực lượng.

Nhìn về dài hạn, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước xác định rằng, lá chắn bền vững nhất chống lại hàng giả không chỉ nằm ở các đợt kiểm tra hay mức xử phạt, mà còn ở việc xây dựng một hệ sinh thái thị trường minh bạch, nơi người tiêu dùng được trang bị đầy đủ thông tin, các sàn thương mại điện tử thực hiện đúng trách nhiệm, và pháp luật đủ mạnh để không một hành vi gian lận nào có thể “ẩn mình” an toàn sau những cú chạm.

Năm 2026 vì thế được kỳ vọng sẽ là năm tái lập kỷ cương thị trường, khẳng định vai trò kiến tạo và điều phối của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và uy tín của nền kinh tế số Việt Nam.