Thủy sản Việt Nam tăng tốc xuất khẩu giữa làn sóng tiêu dùng xanh toàn cầu

Không chỉ hưởng lợi từ nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh tại nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Australia hay Brazil, doanh nghiệp Việt Nam còn đứng trước cơ hội mở rộng thị phần tại các thị trường mới nổi như Colombia. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là áp lực chuyển đổi công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thế giới.

Công nghệ chế biến mới mở hướng tăng giá trị

Một trong những xu hướng nổi bật của ngành thủy sản toàn cầu năm 2026 là sự gia tăng đầu tư vào công nghệ chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm.

Đáng chú ý, các nghiên cứu mới về công nghệ áp suất siêu cao (UHP) đang mở ra hướng đi đầy tiềm năng cho ngành chế biến surimi cá ngừ. Theo kết quả nghiên cứu, việc kết hợp áp suất siêu cao ở mức 300–400 MPa với xử lý nhiệt nhẹ giúp cải thiện rõ rệt cấu trúc protein trong thịt cá, tạo ra mạng lưới gel ba chiều chặt chẽ hơn.

Nhờ đó, độ bền gel của sản phẩm tăng mạnh, đặc biệt ở mức áp suất 400 MPa có thể cao gấp gần ba lần so với phương pháp truyền thống. Trong khi đó, ở mức 300 MPa, khả năng giữ nước của surimi đạt tới 90,81%, giúp sản phẩm duy trì độ ẩm, giảm hao hụt khi chế biến và kéo dài thời gian bảo quản.

Không chỉ cải thiện cấu trúc, công nghệ UHP còn nâng cao đáng kể chất lượng cảm quan như màu sắc, độ dai và mùi vị của sản phẩm. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưu tiên các sản phẩm chế biến sâu, tiện lợi nhưng vẫn bảo đảm chất lượng tự nhiên.

Xu hướng này cũng phản ánh sự chuyển dịch của thị trường thủy sản thế giới từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang các dòng sản phẩm giá trị gia tăng cao. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội nhưng đồng thời cũng là sức ép lớn khi cạnh tranh quốc tế ngày càng tập trung vào công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng.

Bên cạnh công nghệ chế biến, nguồn cung thủy sản toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao tại nhiều quốc gia khai thác lớn. Tại Nga, tính đến cuối tháng 4/2026, tổng sản lượng khai thác đạt 1,743 triệu tấn, trong đó khu vực Viễn Đông đóng góp hơn 1,455 triệu tấn. Cá minh thái tiếp tục là loài chủ lực với sản lượng vượt 1,055 triệu tấn.

Sản lượng khai thác lớn của Nga được cho là sẽ tiếp tục ảnh hưởng tới nguồn cung cá thịt trắng trên thị trường quốc tế, tạo áp lực cạnh tranh về giá đối với nhiều quốc gia xuất khẩu khác trong thời gian tới.

Trong nước, giá nguyên liệu thủy sản đầu tháng 5/2026 nhìn chung duy trì ổn định hoặc tăng nhẹ so với tháng trước. Tại Cà Mau, giá tôm sú và tôm thẻ đồng loạt tăng từ 5.000–7.000 đồng/kg, đưa giá tôm sú lên 170.000–285.000 đồng/kg. Ở Phú Yên, cá ngừ đại dương tăng nhẹ lên mức 103.000 đồng/kg, trong khi giá tôm sú dao động từ 220.000–300.000 đồng/kg tùy kích cỡ.

Tại Quảng Trị, tôm hùm tiếp tục giữ mức giá cao nhất với khoảng 1,25 triệu đồng/kg. Trong khi đó, tại Đà Nẵng, giá mực ống loại 1 đạt khoảng 250.000 đồng/kg, phản ánh nhu cầu tiêu thụ hải sản cao cấp vẫn khá ổn định.

Xuất khẩu tăng mạnh nhờ xu hướng tiêu dùng xanh

Bất chấp những biến động của kinh tế toàn cầu, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Riêng tháng 4/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,01 tỷ USD, tăng 12,4% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 4 tháng đầu năm, tổng kim ngạch đạt 3,65 tỷ USD, tăng 13,7%.

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng lớn nhất khi kim ngạch xuất khẩu tăng tới 48,5%, đạt gần 951 triệu USD. Đây cũng là thị trường có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm đối tác nhập khẩu thủy sản trọng điểm của Việt Nam.

Ngoài Trung Quốc, nhiều thị trường khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số như Đài Loan tăng 38,1%, Brazil tăng 36,1%, Malaysia tăng 24,5%, Thái Lan tăng 18,6% và Australia tăng 13,6%.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 3,1% trong 4 tháng đầu năm, dù riêng tháng 4 đã ghi nhận tín hiệu phục hồi với mức tăng khoảng 7%. Hiện chưa có phân tích cụ thể về nguyên nhân sụt giảm tại thị trường này, song Hoa Kỳ vẫn được đánh giá là thị trường tiêu thụ lớn với nhu cầu nhập khẩu duy trì ở mức cao.

Điểm đáng chú ý của thị trường thủy sản toàn cầu hiện nay là sự thay đổi mạnh trong xu hướng tiêu dùng. Người mua ngày càng ưu tiên các sản phẩm chế biến sâu, tiện lợi, có nguồn gốc minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tăng tốc chuyển đổi mô hình sản xuất, đầu tư công nghệ và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA hay UKVFTA để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, Colombia nổi lên như một thị trường giàu tiềm năng đối với thủy sản Việt Nam. Chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, quốc gia Nam Mỹ này đã nhập khẩu 34,2 nghìn tấn thủy sản với trị giá hơn 118 triệu USD, tăng hơn 5% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Việt Nam hiện là nhà cung cấp thủy sản lớn thứ hai về lượng và thứ ba về giá trị cho Colombia. Đặc biệt, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này tăng mạnh gần 24% về lượng và gần 30% về giá trị.

Dù mức tiêu thụ thủy sản bình quân đầu người tại Colombia còn thấp hơn mức trung bình thế giới, nhu cầu đang có xu hướng gia tăng nhờ quá trình đô thị hóa và thay đổi thói quen tiêu dùng. Người tiêu dùng tại đây ngày càng quan tâm tới các sản phẩm vừa có giá hợp lý vừa bảo đảm tính tiện dụng.

Tuy nhiên, để duy trì đơn hàng dài hạn, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu về bảo vệ môi trường, giảm phát thải và bảo đảm nguồn cung ổn định.

Trong xu thế đó, việc đầu tư vào chế biến sâu, đổi mới công nghệ và xây dựng chuỗi sản xuất minh bạch sẽ là chìa khóa để thủy sản Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần và nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.