Thủy sản Việt Nam bứt phá nuôi trồng và xuất khẩu

Nuôi trồng giữ nhịp tăng trưởng, xuất khẩu phục hồi rõ nét

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), sản lượng thủy sản sáu tháng đầu năm 2026 ước đạt 4.954,2 nghìn tấn, tăng 3,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, cá đạt 3.497,9 nghìn tấn, tăng 2,7%; tôm đạt 774,1 nghìn tấn, tăng 7,4%; thủy sản khác đạt 682,2 nghìn tấn, tăng 4,7%. Riêng khu vực nuôi trồng giữ vai trò động lực chính khi đạt 2.993,1 nghìn tấn, tăng 5,7%; cá nuôi đạt 1.984,0 nghìn tấn, tăng 4,4% và tôm nuôi đạt 702,5 nghìn tấn, tăng 8,1%.

Cá tra tiếp tục là mặt hàng chủ lực với sản lượng 935,4 nghìn tấn, tăng 5% so với cùng kỳ. Kết quả này phản ánh xu hướng chuyển dịch rõ hơn sang nuôi thâm canh, siêu thâm canh và ứng dụng công nghệ cao, giúp ngành giữ được đà tăng ngay cả trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động.

Ở chiều xuất khẩu, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết tháng 6/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 20,6% so với cùng kỳ; lũy kế 6 tháng đạt 5,77 tỷ USD, tăng 12,7%. Sức bật của ngành không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ khả năng thích ứng của doanh nghiệp với biến động thương mại và nhu cầu thị trường quốc tế.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường đơn lẻ lớn nhất, đạt 1,39 tỷ USD trong 6 tháng, tăng gần 39% và chiếm hơn 24% tổng kim ngạch. Nếu tính cả Hồng Kông, con số này lên 1,47 tỷ USD, tăng 36%, tương đương 25,5%. Nhật Bản đạt 801 triệu USD, Hàn Quốc 412 triệu USD, Australia gần 177 triệu USD, ASEAN gần 396 triệu USD, còn khối CPTPP đạt 1,52 tỷ USD.

Về cơ cấu hàng hóa, tôm mang về 2,35 tỷ USD, tăng 14,2% và tiếp tục là trụ cột lớn nhất của ngành. Cá tra đạt 1,11 tỷ USD, tăng 11,7%; cá các loại khác đạt khoảng 1,11 tỷ USD, tăng 11,4%; mực và bạch tuộc đạt gần 378 triệu USD, tăng 17,9%; cua ghẹ đạt 204 triệu USD, tăng 25%; nhuyễn thể có vỏ đạt gần 153 triệu USD, tăng khoảng 31%. Những con số này cho thấy cơ cấu xuất khẩu đang đa dạng hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào một vài mặt hàng truyền thống.

Chiến lược tháo gỡ rào cản, phát triển bền vững

Dù thành quả sáu tháng đầu năm khá tích cực, ngành thủy sản vẫn đối diện nhiều sức ép. Chi phí thức ăn chăn nuôi, con giống, điện, thuốc thú y thủy sản và logistics vẫn ở mức cao, trong khi các thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt quy định về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, chứng nhận vùng nuôi và phát thải carbon.

Bên cạnh đó, cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Ecuador và Ấn Độ duy trì lợi thế về giá ở nhóm tôm. Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc lại có ưu thế lớn về logistics, chế biến và khả năng phản ứng thị trường. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng, mà phải dựa nhiều hơn vào chất lượng, tính bền vững và năng lực đáp ứng các đơn hàng giá trị cao.

Ở lĩnh vực khai thác, áp lực còn đến từ nguồn lợi ven bờ suy giảm, cường lực khai thác lớn và yêu cầu xử lý dứt điểm các vi phạm liên quan đến khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Nếu không đẩy mạnh tái cấu trúc nghề cá biển, giảm dần khai thác ven bờ và nâng cấp hạ tầng hậu cần nghề cá, ngành sẽ khó giữ được tính bền vững trong trung hạn.

Để củng cố nền tăng trưởng hiện có, ngành thủy sản cần chuyển trọng tâm từ “tăng nhanh” sang “tăng có kiểm soát”. Tại cuộc họp ngày 25/3/2026, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam đề xuất xây dựng ba chương trình trọng điểm gồm phát triển giống tôm, phát triển nuôi biển và phát triển nuôi thủy sản nội địa. Các chương trình này hướng tới mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo ra giá trị gia tăng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường quốc tế.

Với mảng khai thác, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại phiên họp ngày 28/7/2026 về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành khẩn trương xây dựng kế hoạch hành động, tiếp thu đầy đủ các khuyến nghị của EC, làm cơ sở triển khai các giải pháp trọng tâm đến ngày 30/8/2026. Đồng thời, các bộ, ngành và chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố ven biển tổ chức các đợt cao điểm chống khai thác IUU, huy động tối đa nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.

Các địa phương cần kiểm soát chặt chẽ tàu cá xuất, nhập bến; bảo đảm 100% tàu thực hiện khai báo, xác nhận, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc điện tử trên hệ thống eCDT. Hoàn thành đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), cập nhật đầy đủ dữ liệu trên VNFishbase; xử lý dứt điểm tàu cá vi phạm mất kết nối VMS, các vi phạm mới phải được xử lý trong thời hạn 60 ngày. Cùng với đó, tăng cường tuyên truyền, duy trì trực ban 24/24 giờ, khai thác hiệu quả hệ thống VMS để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Tiềm năng phát triển của ngành thủy sản Việt Nam đang rộng mở nhờ xu hướng tiêu dùng xanh và nhu cầu thực phẩm chất lượng cao trên thế giới. Tuy nhiên, việc chuyển hóa các con số tăng trưởng ấn tượng thành hiệu quả kinh tế bền vững phụ thuộc vào năng lực quản trị rủi ro, mức độ đầu tư công nghệ chế biến sâu và cam kết tuân thủ các chuẩn mực quốc tế của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn tới.