Tập đoàn Quế Lâm và bài toán đầu tư vào kinh tế tuần hoàn nông nghiệp

Hội nghị đánh giá kết quả Chương trình hợp tác phát triển nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Tập đoàn Quế Lâm giai đoạn 2020–2025, đồng thời định hướng hợp tác 2026–2030, diễn ra chiều 20/1, cho thấy một cách tiếp cận mới trong việc huy động nguồn lực tư nhân tham gia các đề án mang tính chiến lược của ngành.

Doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị từ công nghệ vi sinh

Trong những năm qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động kết nối các đơn vị chuyên môn như Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Chăn nuôi và Thú y, Vụ Khoa học và Công nghệ, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia… với các doanh nghiệp có năng lực thực tiễn. Tập đoàn Quế Lâm nổi lên như một trường hợp tiêu biểu khi theo đuổi nhất quán mô hình nông nghiệp hữu cơ gắn với kinh tế tuần hoàn, an toàn sinh học và chuỗi liên kết khép kín.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Hồng Lam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Quế Lâm, Chủ tịch Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam, nhấn mạnh rằng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học của Quế Lâm được xây dựng bài bản, hài hòa và chuẩn mực, đã được nhiều địa phương ghi nhận và đánh giá cao. Theo ông, đây không chỉ là một quy trình kỹ thuật, mà là nền tảng để hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, nơi lợi ích của doanh nghiệp gắn chặt với sinh kế của người nông dân.

Cốt lõi trong mô hình Quế Lâm, theo ông Nguyễn Hồng Lam, nằm ở hai trụ cột: ứng dụng công nghệ vi sinh và sử dụng thảo mộc, thảo dược trong phòng bệnh. Cách tiếp cận này giúp giảm phụ thuộc vào hóa chất, kháng sinh, đồng thời tạo ra vòng tuần hoàn khép kín giữa trồng trọt – chăn nuôi – xử lý phụ phẩm – tái tạo đầu vào.

“Đi làm nông nghiệp cùng Quế Lâm là đi làm giàu, bởi nông nghiệp là lĩnh vực không thể thay thế, nhưng chỉ thực sự hiệu quả khi được dẫn dắt bởi trí tuệ và tri thức”, ông Nguyễn Hồng Lam khẳng định. Quan điểm này cho thấy cách nhìn nông nghiệp như một lĩnh vực đầu tư dài hạn, đòi hỏi tích lũy công nghệ và sự kiên trì, thay vì chỉ là hoạt động sản xuất ngắn hạn phụ thuộc vào giá cả thị trường.

Đáng chú ý, lãnh đạo Quế Lâm không đặt nặng nhu cầu hỗ trợ tài chính trong hợp tác với Nhà nước, mà tập trung vào việc triển khai đúng chủ trương đưa khoa học công nghệ vào nông nghiệp. Theo ông Nguyễn Hồng Lam, giai đoạn hợp tác tiếp theo cần chuyển trọng tâm sang nghiên cứu và chuyển giao, bởi muốn phát triển bền vững thì phải có doanh nghiệp đủ năng lực đứng ra dẫn dắt, chịu trách nhiệm trước người dân, đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp, đặc biệt trong đào tạo và thuyết phục nông dân thay đổi tập quán sản xuất.

“Những đề xuất của Quế Lâm xuất phát từ thực tiễn và không phải cho riêng Quế Lâm mà vì lợi ích chung”, ông nhấn mạnh. Đây là cách tiếp cận phù hợp với logic đầu tư dài hạn, khi lợi ích của doanh nghiệp gắn với việc mở rộng thị trường chung cho nông nghiệp hữu cơ – tuần hoàn.

Hợp tác công – tư và dư địa nhân rộng mô hình đầu tư

Từ phía cơ quan quản lý, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam đánh giá cao vai trò tiên phong của Tập đoàn Quế Lâm trong phát triển nông nghiệp hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Theo Thứ trưởng, Quế Lâm là một trong số ít doanh nghiệp trong nước đã xây dựng được chuỗi giá trị nông nghiệp hữu cơ có hiệu quả thực tiễn rõ ràng, đặc biệt khi đã ký kết hợp tác với 12 tỉnh và hình thành các chuỗi sản xuất gắn với kinh tế tuần hoàn.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững, những mô hình như vậy được xem là “hạt nhân” để tổng kết, chuẩn hóa và nhân rộng. Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho rằng việc thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa Bộ và Tập đoàn Quế Lâm là phù hợp với Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, trong đó nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản được xác định là các ngành ưu tiên.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng gợi mở về việc xây dựng “Đề án Chuyển giao công nghệ kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu giai đoạn 2026–2035” theo hình thức hợp tác công – tư. Đề án dự kiến tập trung vào chuyển giao công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn và đào tạo nguồn nhân lực, với sự tham gia của nhiều đơn vị chuyên môn và các doanh nghiệp tư nhân, trong đó có Tập đoàn Quế Lâm.

Trước mắt, đề án sẽ triển khai tại 12 tỉnh đã liên kết với Quế Lâm, làm cơ sở để các địa phương xây dựng các chương trình cụ thể. Cách làm này cho thấy tư duy “đầu tư theo cụm”, nơi nguồn lực trung ương, địa phương và doanh nghiệp được phối hợp hài hòa, giảm rủi ro phân tán và tăng khả năng kiểm soát hiệu quả.

Theo ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, và ông Khắc Ngọc Bá, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Quế Lâm, giai đoạn 2020–2025 đã hình thành được cách tiếp cận đồng bộ trong phát triển nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn. Hệ thống quản lý nhà nước đóng vai trò tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật thông qua hướng dẫn, thẩm định và công nhận quy trình, sản phẩm; trong khi doanh nghiệp trực tiếp tổ chức mô hình trình diễn, đào tạo, tập huấn và thúc đẩy liên kết sản xuất – tiêu thụ.

Kết quả cho thấy tác động tích cực trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường gồm: nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng giá trị nông sản, giảm ô nhiễm và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, đồng thời từng bước thay đổi nhận thức của người sản xuất theo hướng xanh và tuần hoàn.

Tuy nhiên, các bên cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp vẫn ở giai đoạn đầu. Sản xuất nông hộ còn chiếm tỷ trọng lớn, năng lực của hệ thống khuyến nông cộng đồng và người sản xuất chưa đồng đều. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế, nguồn lực và kế hoạch triển khai dài hạn, nếu muốn biến các mô hình thí điểm thành không gian đầu tư thực sự hấp dẫn.

Từ thực tiễn đó, Tập đoàn Quế Lâm đề xuất tiếp tục mở rộng các chuỗi giá trị nông nghiệp hữu cơ – tuần hoàn, gắn với thu gom và tái sử dụng phế phụ phẩm trong trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông, lâm, thủy sản thông qua công nghệ vi sinh. Đồng thời, doanh nghiệp kiến nghị hoàn thiện cơ sở pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, phát triển mô hình 4F (Farm – Food – Feed – Fertilizer) và xây dựng các cơ chế giảm phát thải, làng xã nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn.

Khi Nhà nước và khu vực tư nhân tìm được tiếng nói chung, nông nghiệp – vốn bị xem là “vùng trũng” của đầu tư – có thể trở thành một không gian tăng trưởng dài hạn, bền vững và có khả năng nhân rộng.