Hiệu quả mô hình nuôi cá chạch bùn thương phẩm tại Ninh Bình

Vừa qua, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình) tổ chức hội nghị đầu bờ đánh giá hiệu quả mô hình “Nuôi thương phẩm cá chạch bùn” thuộc Đề tài “Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ sản xuất giống và nuôi thương phẩm cá chạch bùn (Misgurnus anguillicaudatus) đạt năng suất và chất lượng cao tại tỉnh Ninh Bình”. Đây là mô hình thực nghiệm có quy mô tương đối lớn, được triển khai đồng bộ từ khâu sản xuất giống, tập huấn kỹ thuật đến tổ chức nuôi và theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, nhằm làm cơ sở khoa học cho việc nhân rộng trong sản xuất đại trà.

Mô hình nuôi cá chạch bùn thương phẩm được triển khai trên tổng diện tích 1,3ha, tại 4 địa điểm gồm: Trạm Thủy sản 1 (Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư) với quy mô 0,3ha; hộ ông Ninh Văn Quyết, thôn Trung Đồng, xã Yên Từ, quy mô 0,5ha; hộ ông Lâm Văn Sơn, xóm Khu Đông, xã Yên Khánh, quy mô 0,25ha và hộ ông Phạm Kim Sơn, xóm 14, xã Khánh Nhạc, quy mô 0,25ha. Việc bố trí mô hình tại nhiều địa bàn khác nhau cho phép đánh giá khả năng thích nghi của cá chạch bùn trong các điều kiện ao nuôi, nguồn nước và trình độ canh tác khác nhau, qua đó tăng tính thực tiễn của kết quả nghiên cứu.

Trước khi triển khai, Ban Chủ nhiệm đề tài đã tiến hành khảo sát, lựa chọn địa điểm và hộ nuôi đáp ứng yêu cầu về điều kiện ao đầm, nguồn nước, khả năng tiếp thu kỹ thuật và cam kết tuân thủ quy trình. Song song với đó, hai lớp tập huấn đã được tổ chức nhằm chuyển giao quy trình kỹ thuật nuôi cá chạch bùn thương phẩm, từ khâu cải tạo ao, xử lý môi trường, thả giống, quản lý thức ăn, đến phòng và trị bệnh. Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm các hộ tham gia nắm vững kỹ thuật, thực hiện đồng bộ, hạn chế rủi ro trong quá trình nuôi.

Toàn bộ con giống sử dụng trong mô hình được sản xuất tại Trạm Thủy sản 1. Chạch giống đạt tiêu chuẩn về kích cỡ, có độ đồng đều cao, không bị dị hình, được thu bắt và vận chuyển đúng quy trình kỹ thuật nên khỏe mạnh, không bị xây xát. Việc chủ động nguồn giống chất lượng cao là yếu tố then chốt quyết định tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng của cá trong giai đoạn nuôi thương phẩm.

Về thức ăn, cá chạch bùn được sử dụng thức ăn công nghiệp có hàm lượng protein 40%, với khẩu phần cho ăn từ 3-5% trọng lượng cá trong ao mỗi ngày và có thể cho ăn vào nhiều thời điểm trong ngày. Định kỳ, vitamin C được bổ sung vào thức ăn với liều lượng 30-40 mg/kg nhằm tăng sức đề kháng cho cá. Người nuôi thường xuyên theo dõi khả năng bắt mồi để điều chỉnh lượng thức ăn và thời gian cho ăn phù hợp, tránh dư thừa gây ô nhiễm môi trường nước.

Công tác quản lý môi trường ao nuôi được thực hiện chặt chẽ. Các chỉ tiêu như nhiệt độ, hàm lượng ôxy hòa tan (DO), pH, độ trong của nước được theo dõi thường xuyên. Định kỳ 2 lần/tháng, các ao nuôi được kiểm tra tốc độ sinh trưởng, ước tỷ lệ sống của cá để làm căn cứ tính toán lượng thức ăn và điều chỉnh chế độ chăm sóc. Nước ao được thay hoặc bổ sung theo chu kỳ 7 ngày/lần, với lượng nước thay từ 20-30% nhằm cải thiện chất lượng môi trường. Chế phẩm sinh học được sử dụng định kỳ để ổn định hệ vi sinh, hạn chế phát sinh mầm bệnh. Đồng thời, hoạt động của đàn cá được quan sát hàng ngày để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như bỏ ăn, bơi lờ đờ, nhiễm bệnh, từ đó có biện pháp xử lý phù hợp.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, sau gần 4 tháng nuôi, cá chạch bùn tại các điểm mô hình đã đạt kích cỡ thu hoạch. Tại xã Yên Từ, cá đạt cỡ trung bình 17,2 g/con, tỷ lệ sống đạt 65%, sản lượng thu hoạch ước trên 14 tấn. Tại Trạm Thủy sản 1, cá đạt cỡ 17,4 g/con, tỷ lệ sống 67%, sản lượng ước đạt trên 4,3 tấn. Riêng tại các điểm nuôi ở xã Yên Khánh và Khánh Nhạc, cá đang sinh trưởng, phát triển tốt, chưa ghi nhận dấu hiệu dịch bệnh, cho thấy khả năng thích nghi ổn định của đối tượng nuôi trong điều kiện thực tế.

Kết quả hạch toán kinh tế bước đầu cho thấy, nuôi cá chạch bùn thương phẩm cho thu nhập cao hơn khoảng 1,5-2 lần so với nuôi các loài cá truyền thống, trong khi thời gian nuôi ngắn hơn. Với năng suất và giá trị kinh tế như vậy, cá chạch bùn được đánh giá là đối tượng nuôi tiềm năng, phù hợp để bổ sung, thay thế một phần các loài nuôi truyền thống đang cho hiệu quả thấp hoặc gặp khó khăn về thị trường và dịch bệnh.