Hợp tác cải thiện toàn diện chuỗi giá trị cá rô phi tại Việt Nam

Cá rô phi trong cấu trúc chuỗi giá trị mới

Theo phía Hoa Kỳ, dự án sẽ do Tổ chức Cứu trợ Thế giới Lutheran dẫn dắt, với sự hỗ trợ của các đối tác Việt Nam và Sáng kiến Thế giới về Đậu nành trong Sức khỏe Con người thuộc Hiệp hội Đậu nành Hoa Kỳ. Trong khuôn khổ Chương trình Lương thực vì Sự Tiến bộ, dự án được thiết kế để tác động trực tiếp đến những điểm nghẽn cố hữu của ngành cá rô phi Việt Nam, từ chất lượng con giống, thức ăn, đến năng lực tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường.

Điểm đáng chú ý là dự án không tách rời cá rô phi khỏi câu chuyện nguyên liệu đầu vào. Đậu nành được xác định như một trụ cột của thức ăn thủy sản, đồng thời trở thành nguồn lực tài chính cho các hoạt động cải thiện chuỗi giá trị. Cách thiết kế này tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa thương mại đậu nành và phát triển thủy sản, giúp hai dòng sản phẩm bổ trợ cho nhau trong cùng một cấu trúc hợp tác.

Trong lộ trình 5 năm, dự án đặt mục tiêu nâng sản lượng cá rô phi với khối lượng tích lũy lớn và tổng giá trị bán hàng đáng kể, đồng thời mở rộng thương mại cá rô phi sang thị trường Hoa Kỳ, khu vực và thị trường nội địa Việt Nam. Dù các con số mang tính định hướng, điều quan trọng hơn là cách thức đạt được mục tiêu đó: thông qua cải thiện chất lượng, tiêu chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực của các chủ thể tham gia chuỗi.

Về mặt triển khai, giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 9/2026 được xác định là thời gian thực hiện các nghiên cứu cơ bản, bố trí nguồn tài trợ và khởi động các hoạt động cải thiện chất lượng cá rô phi bố mẹ, hỗ trợ trại giống. Từ tháng 10/2026, dự án sẽ mở rộng sang đào tạo, nâng cao năng lực và hỗ trợ tài chính, cho thấy sự chuyển dịch từ chuẩn bị kỹ thuật sang tác động trực tiếp đến sản xuất.

Từ hỗ trợ kỹ thuật đến cam kết thể chế

Phía Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đánh giá dự án như một bước đi “đúng và trúng” trong lộ trình phát triển cá rô phi đến năm 2030. Không chỉ tập trung vào các vùng trọng điểm, định hướng mở rộng giống cá rô phi vằn và rô phi đỏ tại miền Trung và miền Nam được gợi mở như một cách tận dụng lợi thế địa lý, đa dạng hóa vùng nuôi và giảm áp lực tập trung.

“Cá rô phi có ưu điểm sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt tốt. Trong khi đó, Việt Nam sở hữu đội ngũ chuyên gia giỏi và nhiều doanh nghiệp đang chuyển hướng mạnh mẽ sang đối tượng này. Tôi tin tưởng rằng, với tiềm năng hiện có, giá trị kim ngạch sẽ không dừng lại ở con số 1,2 tỷ USD”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận của phía Việt Nam không dừng ở việc tiếp nhận hỗ trợ, mà đặt trọng tâm vào tháo gỡ các rào cản thể chế để dự án có thể vận hành thông suốt. Cam kết hoàn tất thủ tục pháp lý trước tháng 5/2026, cùng việc giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư làm đầu mối phối hợp với các đơn vị liên quan, cho thấy nỗ lực đưa hợp tác từ bàn đàm phán vào thực tiễn.

Về kỹ thuật, các cơ quan chuyên môn cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế hiện hữu của ngành cá rô phi Việt Nam, đặc biệt là chất lượng con giống và quy trình sản xuất chưa đồng đều, gây khó khăn trong đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Việc kiểm soát đồng bộ toàn bộ chuỗi sản xuất, vì vậy, không chỉ là yêu cầu của dự án, mà là điều kiện để cá rô phi Việt Nam khẳng định vị thế trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, 6 nhóm hoạt động trọng tâm của dự án từ phát triển thức ăn, con giống, xây dựng mô hình trình diễn, nâng cao năng lực nhà sản xuất, hỗ trợ tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp nhỏ, đến mở rộng thị trường  tạo thành một khung can thiệp tương đối toàn diện. Đây không phải là những giải pháp rời rạc, mà được thiết kế để bổ trợ lẫn nhau, hướng tới mục tiêu nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị.

Với ngân sách hơn 15,2 triệu USD và thời gian triển khai 5 năm, dự án Đối tác chuỗi giá trị nuôi trồng thủy sản Hoa Kỳ – Việt Nam hướng tới cải thiện chuỗi giá trị cá rô phi, đồng thời thúc đẩy thương mại đậu nành và sản phẩm cá rô phi giữa hai nước. Dự án đặt mục tiêu đạt 1,21 triệu tấn cá rô phi, giá trị ước khoảng 1,25 tỷ USD, mang lại lợi ích cho hơn 24.000 hộ nuôi, cơ sở chế biến và các đơn vị liên quan tại Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Mê Kông.