Ngành gỗ chuyển đổi xanh sẵn sàng cán mốc mới

Bản lĩnh thích ứng trước những cơn gió ngược

Năm 2025 vừa qua đi đã để lại một dấu ấn đậm nét trong lịch sử ngành lâm nghiệp Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lần đầu tiên cán mốc 17,2 tỷ USD, tăng gần 6% so với năm 2024. Đây là một con số biết nói, minh chứng cho sức sống mãnh liệt của doanh nghiệp nội địa trong một năm được coi là khó khăn nhất thập kỷ.

Ngành gỗ đã phải đối mặt với hàng loạt thách thức chưa từng có tiền lệ, từ những vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp khốc liệt tại thị trường Mỹ đến áp lực từ Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu.

Không dừng lại ở đó, những diễn biến bất thường của thời tiết và bão lũ liên tiếp trong nước đã có lúc làm tê liệt chuỗi cung ứng nguyên liệu, đẩy chi phí sản xuất lên cao.

Tuy nhiên, chính trong nghịch cảnh, bản lĩnh thích ứng của doanh nghiệp Việt lại tỏa sáng rực rỡ hơn bao giờ hết. Việc duy trì đà tăng trưởng dương và đạt con số xuất siêu ấn tượng gần 14,9 tỷ USD cho thấy sự chuyển dịch đúng đắn trong chiến lược tiếp cận thị trường.

Các doanh nghiệp không còn dựa dẫm vào các đơn hàng gia công giá rẻ mà đã bắt đầu chú trọng hơn đến thiết kế, thương hiệu và đặc biệt là tính pháp lý của nguồn gốc gỗ. Tốc độ tăng giá trị sản xuất lâm nghiệp đạt mức 5,6 đến 5,8% là minh chứng cho việc ngành gỗ đang dần thoát khỏi cái bóng của một ngành khai thác thô để tiến lên phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thành quả này không chỉ nằm ở những con số tài chính mà còn hiện hữu qua tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định ở mức 42,03%, khẳng định cam kết của Việt Nam đối với các mục tiêu môi trường quốc tế.

Sự hồi phục này cũng ghi nhận vai trò quan trọng của công tác quản lý Nhà nước khi số vụ vi phạm lâm luật giảm sâu gần 14% và diện tích rừng bị cháy giảm hơn 10%.

Những nỗ lực làm sạch dữ liệu rừng và siết chặt kỷ cương trong bảo vệ tài nguyên đã tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc, giúp sản phẩm gỗ Việt Nam vượt qua được những bộ tiêu chuẩn khắt khe nhất của các thị trường khó tính như EU hay Nhật Bản.

Khi mỗi sản phẩm gỗ xuất khẩu mang theo một chứng chỉ về nguồn gốc sạch và quy trình sản xuất bền vững, giá trị thương hiệu gỗ Việt Nam sẽ tự khắc được nâng tầm trên bản đồ thương mại thế giới.

Tầm nhìn 2026 và kinh tế rừng bền vững

Bước sang năm 2026, ngành lâm nghiệp Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc giữ vững mục tiêu xuất khẩu 18,5 tỷ USD mà còn đặt trọng tâm vào một cuộc cải cách sâu rộng về chất lượng nguồn nguyên liệu.

Một trong những động lực quan trọng nhất chính là việc chuyển hóa chính sách khoán rừng từ mục tiêu an sinh xã hội đơn thuần sang định hướng phát triển kinh tế thực thụ. Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, cơ chế trao quyền cho người dân thông qua khoán rừng đã hoàn thành sứ mệnh giữ rừng trong giai đoạn trước, và giờ đây là lúc cần thay thế bằng những mô hình liên kết chuỗi giá trị hiện đại.

Việc xử lý dứt điểm các hợp đồng sai phạm và thu hồi diện tích rừng sử dụng sai mục đích sẽ tạo ra quỹ đất sạch để phát triển các vùng rừng gỗ lớn, phục vụ trực tiếp cho công nghiệp chế biến sâu.

Tầm nhìn của năm 2026 là xây dựng một hệ sinh thái lâm nghiệp đa giá trị, nơi rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn là nguồn thu từ dịch vụ môi trường và thị trường tín chỉ carbon. Đây là một hướng đi đột phá, phù hợp với xu hướng chuyển đổi xanh của toàn cầu.

Việc đa dạng hóa thị trường, giảm sự phụ thuộc vào các khu vực chủ lực truyền thống sẽ giúp ngành gỗ giảm thiểu rủi ro từ các rào cản kỹ thuật và bảo hộ thương mại. Thay vì chạy theo số lượng, ngành gỗ Việt Nam đang tập trung vào ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để tối ưu hóa quy trình từ khâu trồng rừng, khai thác đến thiết kế và phân phối sản phẩm.

Sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo trong quản lý rừng và các công nghệ chế biến hiện đại sẽ giúp tăng giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị sản phẩm xuất khẩu.

Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu gỗ Việt Nam gắn liền với hình ảnh bền vững và trách nhiệm xã hội sẽ là chìa khóa để mở cánh cửa vào các phân khúc khách hàng cao cấp.

Khi người tiêu dùng toàn cầu ngày càng khắt khe với các tiêu chuẩn môi trường, một ngành gỗ minh bạch về dữ liệu và xanh hóa về sản xuất sẽ có ưu thế tuyệt đối.

Nỗ lực của ngành lâm nghiệp trong việc duy trì tỷ lệ che phủ rừng và phát triển các mô hình kinh tế rừng hiệu quả không chỉ đóng góp cho sự tăng trưởng của GDP mà còn là sự chuẩn bị dài hạn cho một tương lai phát thải thấp.

Với nền tảng vững chắc từ những thành công của năm 2025, ngành gỗ đang tràn đầy tự tin để tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, biến kinh tế rừng trở thành một trụ cột xanh, bền vững của nền kinh tế đất nước.