Hợp tác xã là hạt nhân thúc đẩy nông nghiệp xanh và tăng trưởng bền vững

Hợp tác xã là trung tâm tổ chức sản xuất và hình thành chuỗi giá trị xanh

Trong bối cảnh nông nghiệp xanh không chỉ dừng lại ở việc giảm tác động môi trường mà còn hướng tới nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập bền vững cho người nông dân, vai trò của hợp tác xã ngày càng được khẳng định rõ nét. Từ tổ chức sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ đến liên kết tiêu thụ và phát triển thương hiệu, hợp tác xã đang trở thành “hạt nhân, trung tâm” của toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp xanh.

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của hợp tác xã đối với phát triển nông nghiệp xanh chính là khả năng tập hợp, tổ chức và điều phối sản xuất. Trong điều kiện đa số hộ nông dân vẫn sản xuất với quy mô nhỏ, phân tán, hợp tác xã đóng vai trò là đầu mối liên kết các hộ riêng lẻ thành một khối thống nhất, giúp triển khai đồng bộ các quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn sản xuất và yêu cầu chất lượng.

Thông qua hợp tác xã, việc áp dụng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, canh tác bền vững hay giảm phát thải trở nên khả thi và hiệu quả hơn so với từng hộ sản xuất đơn lẻ.

Vai trò trung tâm này được thể hiện rõ trong quá trình hình thành và quản lý các vùng nguyên liệu nông sản tập trung. Hợp tác xã là chủ thể trực tiếp tổ chức sản xuất trên quy mô lớn, đảm bảo tính đồng nhất về giống, quy trình và chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, các vùng nguyên liệu không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn đủ điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế cho thấy, hiện đã có hơn 35% trong tổng số gần 23.000 hợp tác xã nông nghiệp trên cả nước tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ với doanh nghiệp, trực tiếp đứng ra tổ chức vùng nguyên liệu và thực hiện bao tiêu sản phẩm cho thành viên. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng các chuỗi giá trị xanh, ổn định và bền vững.

Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, hợp tác xã còn là mắt xích then chốt kết nối nông dân với doanh nghiệp, thị trường và các tổ chức hỗ trợ. Thông qua hợp tác xã, nông dân có vị thế tốt hơn trong đàm phán hợp đồng, giảm rủi ro về giá cả và đầu ra, đồng thời từng bước tham gia vào các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn. Chính sự liên kết này đã góp phần thay đổi căn bản phương thức sản xuất nông nghiệp, từ tự phát sang có kế hoạch, từ ngắn hạn sang dài hạn và từ chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và bền vững.

Động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, số hóa và nâng cao thu nhập nông thôn

Cùng với vai trò tổ chức sản xuất, hợp tác xã nông nghiệp đang trở thành lực lượng tiên phong trong ứng dụng công nghệ cao và thúc đẩy chuyển đổi số. Trong bối cảnh nông nghiệp xanh gắn chặt với yêu cầu minh bạch hóa quy trình sản xuất và quản lý tài nguyên hiệu quả, việc áp dụng công nghệ và nền tảng số là yếu tố then chốt. Hiện nay, gần 2.500 hợp tác xã đã ứng dụng công nghệ cao và triển khai các giải pháp chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là con số cho thấy xu hướng hiện đại hóa trong khu vực kinh tế tập thể đang diễn ra ngày càng rõ nét.

Hợp tác xã không chỉ là nơi triển khai công nghệ mà còn là đơn vị vận hành các nền tảng số dùng chung, thực hiện chuẩn hóa và quản lý dữ liệu vùng nguyên liệu. Việc số hóa thông tin về đất đai, quy trình canh tác, sản lượng và chất lượng sản phẩm giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường về truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin. Đây cũng là nền tảng để ngành nông nghiệp từng bước tham gia vào các thị trường có tiêu chuẩn cao, nơi yếu tố xanh và bền vững ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Tác động quan trọng hơn cả của hợp tác xã nằm ở việc nâng cao giá trị nông sản và cải thiện thu nhập cho người nông dân. Thông qua việc tổ chức sản xuất theo chuỗi, gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm đặc thù, hợp tác xã giúp nông sản không chỉ bán được nhiều hơn mà còn bán được giá cao hơn. Hiện có khoảng 2.100 hợp tác xã đã xây dựng thành công các sản phẩm OCOP, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của nông sản địa phương trên thị trường. Cùng với đó, hợp tác xã cũng là môi trường để đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, giúp nông dân tiếp cận kiến thức mới, kỹ năng quản lý và tư duy sản xuất hiện đại, từ đó tạo ra thu nhập bền vững tương xứng với công sức bỏ ra.

Những kết quả đạt được trong năm 2025 cho thấy xu hướng phát triển tích cực của hệ thống hợp tác xã nông nghiệp. Với gần 23.000 hợp tác xã trên cả nước, doanh thu bình quân đạt 2,7 tỷ đồng mỗi hợp tác xã, vượt 108% so với kế hoạch, khu vực kinh tế tập thể đang ngày càng khẳng định vai trò là trụ cột trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn. Các con số này không chỉ phản ánh hiệu quả kinh tế mà còn cho thấy tiềm năng lớn của hợp tác xã trong việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Bước sang giai đoạn 2026 – 2035, phát triển hợp tác xã tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Theo định hướng của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, bốn nhóm nhiệm vụ lớn sẽ được ưu tiên triển khai trong năm 2026, bao gồm hoàn thiện thể chế và chính sách, trong đó trọng tâm là sửa đổi, bổ sung Nghị định 98/2018/NĐ-CP nhằm nâng cao hiệu quả liên kết chuỗi; xây dựng và triển khai Đề án mở rộng, phát triển vùng nguyên liệu nông sản tập trung giai đoạn 2026 – 2035, lấy hợp tác xã và doanh nghiệp làm trung tâm liên kết; thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi xanh và chuyển đổi số thông qua xây dựng, vận hành nền tảng số dùng chung và chuẩn hóa dữ liệu; đồng thời tổng kết các chính sách lớn về tái cơ cấu ngành và đánh giá môi trường kinh doanh cấp tỉnh đối với hợp tác xã.

Song song với các nhiệm vụ trên, việc phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng lao động trong hợp tác xã được xác định là yếu tố then chốt để gia tăng thu nhập bền vững cho nông dân. Khi hợp tác xã thực sự trở thành trung tâm tổ chức sản xuất hiện đại, minh bạch và hiệu quả, nông nghiệp xanh sẽ không chỉ là mục tiêu chính sách mà sẽ trở thành động lực tăng trưởng thực chất cho kinh tế nông thôn.