Sửa đổi 4 luật về thương mại: Gỡ nút thắt định nghĩa để khơi thông nguồn lực

Những khái niệm chưa rõ ràng gây khó cho tập trung kinh tế

Chiến dịch làm mới khung khổ pháp lý thông qua việc sửa đổi cùng lúc Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng kinh doanh. Đây được coi là cuộc "đại tu" nhằm bám sát thực tiễn nền kinh tế số và mục tiêu cải cách hành chính. Dù đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương, nhiều ý kiến từ các hãng luật và tập đoàn lớn vẫn bày tỏ sự quan ngại về những "vùng mờ" trong các khái niệm pháp lý có thể gây khó cho doanh nghiệp khi thực thi.

Tại các hội nghị lấy ý kiến gần đây, vấn đề tập trung kinh tế và tái cấu trúc doanh nghiệp trở thành tâm điểm thảo luận. Đại diện Công ty Luật Bích Thanh Giao chỉ ra rằng, dù các quy định hiện hành tại Luật Cạnh tranh và Nghị định 35/2020/NĐ-CP tương đối đầy đủ, nhưng thực tế áp dụng vẫn nảy sinh nhiều vướng mắc do thiếu định nghĩa chuẩn xác.

Các cụm từ như kiểm soát chi phối, trực tiếp - gián tiếp, nhóm doanh nghiệp liên kết hay bộ phận điều hành chung đang được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Việc thiếu một thước đo định nghĩa cụ thể khiến doanh nghiệp lúng túng khi xác định thành phần hồ sơ, dẫn đến nguy cơ sai sót pháp lý không đáng có.

Đặc biệt, vấn đề tái cấu trúc nội bộ tập đoàn đang là một điểm nghẽn về thời gian. Nhiều giao dịch thực chất chỉ là sắp xếp lại bộ máy, không làm thay đổi bản chất cạnh tranh trên thị trường nhưng vẫn phải đi qua quy trình thông báo tập trung kinh tế kéo dài. Các chuyên gia đề xuất cần có cơ chế loại trừ hoặc đơn giản hóa thủ tục cho những trường hợp này để giảm chi phí tuân thủ, đúng như mục tiêu cắt giảm chi phí mà Chính phủ đã đề ra.

Tranh biện về thời hiệu xử phạt và cơ chế hậu kiểm

Một vấn đề pháp lý khác gây xôn xao là sự vênh nhau về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Anh từ Công ty Luật Toàn cầu ATA, trong khi Luật Xử lý vi phạm hành chính thông thường quy định thời hiệu 1 đến 2 năm, thì Dự thảo lại đề xuất kéo dài lên tới 5 năm. Con số này gây áp lực lớn về mặt trách nhiệm pháp lý kéo dài cho doanh nghiệp. Việc làm rõ cơ sở pháp lý và tính cần thiết của mốc thời gian 5 năm này là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, quy trình tham vấn giữa các cơ quan quản lý cũng cần minh bạch hóa. Doanh nghiệp cần biết chính xác mốc 15 ngày tham vấn bắt đầu từ khi nào và cơ chế xử lý ra sao nếu quá hạn mà cơ quan chuyên ngành vẫn im lặng. Nếu không có quy định im lặng là đồng ý hoặc một thời hạn cưỡng bức, hồ sơ của doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng "treo" vô thời hạn.

Ở góc độ kinh tế số, đại diện Tập đoàn Google cũng đóng góp tiếng nói quan trọng về phương thức quản lý. Doanh nghiệp này kiến nghị cần duy trì chế độ hậu kiểm (ex-post) thay vì áp dụng các nghĩa vụ tiền kiểm (ex-ante) cứng nhắc như mô hình Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) của EU.

Lập luận đưa ra là phương pháp hậu kiểm cho phép cơ quan quản lý tập trung vào các tác hại thực tế, đồng thời giúp các doanh nghiệp công nghệ có không gian để chứng minh lợi ích của sự đổi mới và phúc lợi người tiêu dùng. Ngược lại, những quy định tiền kiểm quá chặt chẽ có thể vô tình bóp nghẹt sự sáng tạo, khiến doanh nghiệp phải dồn nguồn lực từ nghiên cứu phát triển sang việc đối phó với các thủ tục tuân thủ tốn kém.

Việc sửa đổi 4 luật thương mại lần này không chỉ là câu chuyện của các nhà làm luật mà là hơi thở của thị trường. Để những chính sách mới thực sự là đòn bẩy cho kinh tế năm 2026, việc làm rõ các khái niệm từ gốc sẽ giúp doanh nghiệp tự tin hơn trong lộ trình đầu tư và phát triển dài hạn.