Đảm bảo an ninh năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Áp lực hạ tầng trước ngưỡng cửa tăng trưởng đột phá

Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt với mục tiêu đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế chạm mức hai con số. Để cỗ máy kinh tế vận hành trơn tru ở cường độ cao như vậy, năng lượng đặc biệt là điện năng không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà phải trở thành nền tảng đi trước một bước.

Theo dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ duy trì ở mức rất cao, từ 10% đến 12% mỗi năm. Điều này đặt ra một bài toán khổng lồ về năng lực cung ứng và sự ổn định của hệ thống lưới điện quốc gia.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, khẳng định bảo đảm an ninh năng lượng là định hướng chiến lược xuyên suốt và lâu dài của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết số 70/NQ/TW đã nêu rõ ưu tiên phát triển năng lượng ở mức cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10%. Đây là mệnh lệnh từ thực tiễn bởi nếu thiếu hụt năng lượng, mọi kế hoạch về chuyển đổi mô hình tăng trưởng hay thu hút đầu tư công nghệ cao đều sẽ trở nên vô nghĩa.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, phân tích nhu cầu vốn để hiện thực hóa các mục tiêu này là cực kỳ lớn. Ước tính trong 5 năm tới, ngành năng lượng cần hơn 77 tỷ USD, tương đương khoảng 15 tỷ USD mỗi năm.

Nếu tính đến mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới 400 tỷ USD. Đây là những con số thách thức bất kỳ nền kinh tế nào, đòi hỏi một sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài chính và thực thi hạ tầng.

Hóa giải rào cản tài chính

Dù nhu cầu vốn rất cao nhưng thực tế triển khai lại đang gặp không ít trở ngại. Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính, chỉ ra rằng các cơ chế hỗ trợ trước đây như giá FIT đã hết hiệu lực, trong khi thị trường điện cạnh tranh và các công cụ tài chính như trái phiếu xanh vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Sự thiếu hụt các khung pháp lý ổn định làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư, khiến việc huy động vốn quy mô lớn từ khu vực tư nhân trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, những nút thắt này đang dần được tháo gỡ bằng những quyết sách quyết liệt từ cấp cao nhất. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15, tạo hành lang pháp lý mới để khơi thông nguồn vốn cho năng lượng tái tạo.

Các chính sách tín dụng cũng đang được đổi mới theo hướng linh hoạt, ưu tiên các gói vay ưu đãi cho doanh nghiệp có dự án năng lượng xanh. Sự xuất hiện của các chương trình hỗ trợ kỹ thuật quốc tế như dự án SHIFT cũng được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực cho các định chế tài chính trong việc thẩm định và cấp vốn cho các dự án chuyển dịch năng lượng.

Ngoài vấn đề vốn, thách thức về triển khai hạ tầng cũng là một điểm nghẽn nghiêm trọng. Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc EVN, chia sẻ một thực trạng: việc xây dựng một nhà máy phát điện có thể diễn ra nhanh chóng, nhưng để hoàn thành một đường dây truyền tải 500 KV phải mất từ 7 đến 9 năm nếu tính cả thời gian chuẩn bị và đền bù giải tỏa. Chỉ cần một vài hộ dân không đồng thuận, cả dự án quan trọng quốc gia có thể bị tắc nghẽn, gây hệ lụy cho việc cân đối cung - cầu điện của cả vùng.

Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã có những chỉ đạo mạnh mẽ tại Văn bản số 1081/BCT-KHTC, yêu cầu các đơn vị không được để thiếu điện trong bất kỳ tình huống nào. Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh việc kiên quyết tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng, đôn đốc các công trình trọng điểm đúng tiến độ.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài chính minh bạch và hành động thực thi quyết liệt trên thực địa chính là chìa khóa để ngành năng lượng đi trước, tạo bệ phóng vững chắc cho một Việt Nam thịnh vượng và xanh hơn.