Quyết tâm quét sạch vùng trũng hàng giả

Ma trận tinh vi trên những phiên livestream

Sự bùng nổ của thương mại điện tử đang tái định hình hành vi tiêu dùng tại Việt Nam, nhưng đồng thời cũng tạo ra một “vùng xám” mới cho hàng giả, hàng nhái và các hành vi gian lận thương mại phát triển với tốc độ tương ứng. Trong bối cảnh đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước không chỉ đứng trước yêu cầu xử lý vi phạm đơn lẻ, mà còn gánh vác vai trò kiến tạo lại trật tự vận hành của toàn bộ thị trường số.

Thực tế cho thấy, cùng với quy mô thị trường thương mại điện tử dự kiến đạt gần 40 tỷ USD, các thủ đoạn lừa dối người tiêu dùng cũng không ngừng biến dạng. Việc mạo danh thương hiệu thông qua những biến tấu rất nhỏ về tên gọi, sử dụng hình ảnh hàng chính hãng nhưng giao sản phẩm kém chất lượng, hay chào bán với mức giá rẻ bất thường đã trở thành những “chiêu thức tiêu chuẩn” trong các phiên livestream bán hàng. Không gian số, với tốc độ lan truyền nhanh và khả năng che giấu danh tính cao, đã vô tình trở thành lớp vỏ hoàn hảo cho các hành vi vi phạm.

Theo phân tích của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, điểm khó nhất của quản lý thương mại điện tử không nằm ở hành vi bán hàng, mà ở việc truy vết dòng hàng, dòng tiền và chủ thể chịu trách nhiệm thực sự. Các đối tượng vi phạm thường tận dụng hệ sinh thái giao hàng nhanh, kho trung chuyển phân tán, tài khoản ảo và việc liên tục thay đổi địa chỉ giao dịch để né tránh sự kiểm tra. Khi kho hàng có thể nằm sâu trong khu dân cư, còn gian hàng chỉ tồn tại vài ngày trên nền tảng số, ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Chính sự nhập nhằng đó đang bào mòn niềm tin của người tiêu dùng vào thương mại điện tử. Khi tỷ lệ người mua từng gặp hàng giả trên các nền tảng lớn ngày càng tăng, đây không còn là rủi ro cá nhân, mà là vấn đề mang tính hệ thống, đòi hỏi sự can thiệp ở cấp độ quản lý vĩ mô. Trong bối cảnh này, vai trò của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước được xác định không chỉ là “người xử phạt”, mà là “người thiết kế lại luật chơi”.

Thay vì tiếp cận theo hướng xử lý sự vụ, Cục đang thúc đẩy chuyển dịch chiến lược sang kiểm soát từ gốc, thông qua việc siết chặt trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử và chủ thể kinh doanh online. Các sàn lớn không còn được xem là bên trung gian thuần túy, mà phải đóng vai trò bộ lọc đầu tiên của thị trường, có trách nhiệm xác minh người bán, kiểm soát nguồn hàng và chủ động gỡ bỏ gian hàng vi phạm ngay khi có dấu hiệu rủi ro. Cam kết phối hợp với cơ quan quản lý vì thế không còn mang tính hình thức, mà trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì uy tín và sự tồn tại bền vững của chính các nền tảng.

Gắn “lý lịch số” cho sản phẩm

Song song với đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đang định hình hướng tiếp cận mới dựa trên công nghệ và dữ liệu. Việc ứng dụng các công cụ quét tự động, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, cùng với định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về truy xuất nguồn gốc, được xem là nền tảng để phá vỡ “ma trận” hàng giả trên không gian mạng. Khi mỗi sản phẩm được gắn với một “lý lịch số” rõ ràng, khả năng ẩn mình của hàng giả sẽ dần bị thu hẹp.

Cụ thể, ngày 18/12/2025 Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Cao Bằng đã phát hiện và xử phạt một doanh nghiệp trên địa bàn phường Thục Phán do sử dụng website để kinh doanh trực tuyến các mặt hàng điện tử, gia dụng… nhưng không thực hiện thủ tục thông báo website thương mại điện tử theo quy định của pháp luật. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Công nghệ xxx, có trụ sở tại phường Thục Phán, đang sử dụng website caobangxxx.com để hoạt động kinh doanh bán hàng trực tuyến các mặt hàng như thiết bị văn phòng, đồ gia dụng, đồ điện tử… nhưng chưa thực hiện thủ tục thông báo website thương mại điện tử bán hàng với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định. Đoàn kiểm tra đã lập biên bản vi phạm hành chính và trình cấp có thẩm quyền ban hành quyết định xử phạt đối với Công ty TNHH Thương mại và Công nghệ xxx với số tiền 30 triệu đồng.

Những vụ việc như xử phạt doanh nghiệp kinh doanh online không thực hiện nghĩa vụ thông báo website thương mại điện tử không chỉ mang ý nghĩa chế tài, mà còn là thông điệp cảnh báo về kỷ cương pháp lý trên thị trường số. Việc xử lý nghiêm các vi phạm “nhỏ nhưng phổ biến” này góp phần lấp đầy các khoảng trống pháp lý, nơi trước đây nhiều chủ thể kinh doanh lợi dụng để hoạt động ngoài tầm kiểm soát.

Ở tầm chiến lược, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước xác định cuộc chiến chống hàng giả trên thương mại điện tử là một hành trình dài hạn, không thể trông chờ vào những chiến dịch ngắn ngày. Trật tự thị trường chỉ có thể được thiết lập bền vững khi quản lý nhà nước, trách nhiệm của nền tảng, ý thức tuân thủ của doanh nghiệp và sự tỉnh táo của người tiêu dùng cùng vận hành trong một hệ sinh thái thống nhất.