Phát triển nông nghiệp công nghệ cao - động lực phát triển bền vững

Giai đoạn 2021-2025 được xem là thời kỳ bản lề trong tiến trình đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Với định hướng lấy khoa học - công nghệ làm động lực then chốt, tỉnh đã tập trung hỗ trợ xây dựng 42 mô hình hợp tác xã (HTX) nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC) gắn với chuỗi giá trị, với tổng kinh phí hơn 44,6 tỷ đồng; trong đó, ngân sách tỉnh hỗ trợ trên 31,4 tỷ đồng, các HTX đối ứng hơn 13,1 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng, mang tính “kích cầu”, tạo điều kiện để các HTX mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, từng bước chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất tập trung, quy mô lớn, ứng dụng đồng bộ tiến bộ khoa học - kỹ thuật.

Tạo đòn bẩy chuyển đổi phương thức sản xuất

Từ sự hỗ trợ này, nhiều HTX đã chủ động đổi mới quy trình, áp dụng cơ giới hóa và tự động hóa ở hầu hết các khâu, từ làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch, sơ chế và bảo quản. Nhờ đó, chi phí thuê nhân công giảm từ 15 - 20%, giá thành dịch vụ giảm từ 10 - 20%, trong khi năng suất cây trồng, vật nuôi được nâng lên rõ rệt. Việc giảm chi phí đầu vào, tăng hiệu quả sử dụng lao động không chỉ giúp HTX nâng cao sức cạnh tranh mà còn tạo điều kiện mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Cùng với hiệu quả kinh tế, các HTX được hỗ trợ còn từng bước hoàn thiện bộ máy tổ chức, nâng cao năng lực quản trị, điều hành theo hướng bài bản, chuyên nghiệp. Nhiều HTX đã mở rộng thêm từ 1 - 2 khâu dịch vụ, như sản xuất rau an toàn, cơ giới hóa đồng bộ, cung ứng vật tư nông nghiệp, liên kết tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành chuỗi sản xuất - cung ứng khép kín. Nhờ đó, doanh thu, lợi nhuận của các HTX tăng ổn định qua các năm, với tốc độ tăng trưởng từ 5,5% trở lên; thu nhập bình quân của lao động thường xuyên trong HTX được cải thiện, góp phần giải quyết việc làm tại chỗ, ổn định đời sống cho lao động nông thôn.

Song song với nguồn hỗ trợ của tỉnh, nhiều địa phương đã linh hoạt lồng ghép các chính sách, chương trình như hỗ trợ phát triển sản xuất, sản xuất vụ đông, tích tụ và tập trung đất đai, phát triển nông nghiệp hữu cơ, hỗ trợ xây dựng nhà màng, nhà lưới, chứng nhận VietGAP… Qua đó, tạo môi trường thuận lợi để các HTX nông nghiệp ứng dụng CNC phát triển bền vững, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và xây dựng thương hiệu, đóng góp thiết thực cho mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu.

Hình thành mạng lưới HTX công nghệ cao gắn chuỗi giá trị

Một điểm nổi bật là từ các mô hình HTX được hỗ trợ ban đầu, đến nay hầu hết đã chủ động mở rộng quy mô, diện tích sản xuất, trở thành những “điểm sáng” trong ứng dụng công nghệ cao, là địa chỉ tin cậy để các HTX khác và người dân đến tham quan, học tập, nhân rộng. Vai trò “cầu nối” của HTX giữa doanh nghiệp với hộ sản xuất ngày càng được khẳng định, đặc biệt trong tổ chức các chuỗi sản phẩm nông nghiệp bền vững, có khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và yêu cầu của các thị trường khó tính.

Đến nay, toàn tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng được 220ha nhà màng, nhà lưới phục vụ sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC. Trên nền tảng đó, nhiều công nghệ tiên tiến được đưa vào sản xuất như hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa kết hợp bón phân tự động; sản xuất trong nhà màng, nhà lưới có kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm; sử dụng cảm biến theo dõi môi trường; nuôi trồng thủy sản thâm canh, siêu thâm canh theo hướng CNC; đầu tư nhà sơ chế, kho lạnh bảo quản sau thu hoạch. Việc ứng dụng đồng bộ các công nghệ này giúp kiểm soát tốt điều kiện sản xuất, giảm rủi ro do thời tiết, dịch bệnh, nâng cao chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm.

Hiệu quả kinh tế từ nông nghiệp công nghệ cao thể hiện rõ nét. Trong lĩnh vực trồng trọt, lợi nhuận tăng từ 2 - 3 lần so với phương thức truyền thống; nuôi trồng thủy sản đạt 2 - 5 tỷ đồng/ha/năm. Đây là minh chứng sinh động cho hướng đi đúng trong phát triển nông nghiệp theo chiều sâu, lấy năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo.

Toàn tỉnh hiện có 195 HTX nông nghiệp ứng dụng CNC, chiếm hơn 24% tổng số HTX nông nghiệp. Con số này cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại, thông minh, thân thiện với môi trường. Các HTX không chỉ là đơn vị tổ chức sản xuất mà còn là trung tâm liên kết, kết nối nông dân với doanh nghiệp và thị trường, góp phần hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, các chuỗi giá trị nông sản bền vững, có khả năng cạnh tranh cao.

Những đổi mới trong ứng dụng công nghệ cao không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần hình thành nền nông nghiệp xanh, an toàn, giảm phát thải, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, hướng tới phát triển bền vững. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Thanh Hóa tiếp tục thực hiện thành công mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, từng bước hiện đại hóa sản xuất và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân nông thôn.