Logistics dịp cận Tết và những mắt xích không ngủ: Khi "sức người" là rào cản cuối cùng

Logistics Việt Nam đang vận hành dựa trên một nền tảng thâm dụng lao động (labor-intensive) rất lớn. Theo báo cáo từ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), hơn 90% doanh nghiệp trong ngành là quy mô vừa và nhỏ, nơi mà các quy trình bốc xếp, phân loại hàng hóa vẫn phụ thuộc nặng nề vào đôi tay con người thay vì robot.

Vào dịp Tết, nhu cầu lao động tại các kho tổng tăng đột biến từ 20% đến 40%. Tuy nhiên, đây lại là thời điểm diễn ra "làn sóng dịch chuyển ngược": Lao động tự do (shipper, công nhân thời vụ) có xu hướng nghỉ việc sớm để về quê. Sự thiếu hụt này tạo ra một "khoảng trống vận hành" nguy hiểm, buộc các nhân sự nòng cốt phải hoạt động với công suất tối đa, dẫn đến tình trạng sai sót trong phân loại và hư hỏng hàng hóa tăng cao theo tỷ lệ thuận với sự mệt mỏi.

Logistics: "Huyết mạch" trên cabin và giới hạn của sự chịu đựng

Trong phân khúc vận tải đường bộ, tài xế xe tải nặng chính là mắt xích chịu áp lực lớn nhất.

Bẫy thời gian thực: Khi thời gian chờ tại các cảng tăng lên 200% do tắc nghẽn hạ tầng, thời gian nghỉ ngơi của tài xế bị "đánh cắp" trực tiếp để bù đắp cho lịch trình tàu chạy.

Hệ quả phi tuyến tính: Khi một tài xế làm việc quá 10 tiếng liên tục, khả năng phản ứng giảm đi 50%. Điều này không chỉ gây rủi ro an toàn giao thông mà còn kéo giảm chỉ số tin cậy của toàn bộ mạng lưới logistics. Mặc dù thu nhập trực Tết có thể tăng gấp 3 lần, nhưng chi phí cơ hội về sức khỏe và sự an toàn là không thể đong đếm.

Sự "khuyết danh" của đội ngũ điều phối quản trị

Phía sau mỗi chuyến xe kẹt cứng ở vành đai là những điều phối viên (Dispatchers) đang đối mặt với "cơn bão dữ liệu". Theo World Bank, một trong những điểm yếu của logistics Việt Nam là năng lực quản trị sự thay đổi (Change management).

Vào mùa Tết, khi các biến số (đường cấm, xe hỏng, kho đầy) xuất hiện dồn dập, sự thiếu hụt đội ngũ quản trị cấp trung có khả năng sử dụng các hệ thống TMS (Transport Management System) khiến hệ thống bị vận hành theo kiểu "chữa cháy" cục bộ. Chúng ta đang dùng sức người để bù đắp cho sự thiếu hụt của hạ tầng dữ liệu. Đây chính là lý do khiến chi phí nhân công trong tổng chi phí logistics mùa Tết chiếm tỷ trọng cao bất thường, làm xói mòn lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Logistics: Từ "Sức người" đến "Sức mạnh hệ thống"

Nhìn từ góc độ tích cực, áp lực nhân sự mùa Tết là một bài học đắt giá thúc đẩy sự chuyển đổi từ quản trị thâm dụng lao động sang quản trị dựa trên công nghệ. Việc đầu tư vào phúc lợi lao động bền vững và tự động hóa không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để logistics Việt Nam không bị "hụt hơi".

Khi con người được giải phóng khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại và áp lực thời gian phi lý, những mắt xích sống của chuỗi cung ứng mới thực sự có thể trở thành động lực đưa nền kinh tế vươn xa. Tết, khi đó, sẽ không còn là một cuộc "vắt kiệt", mà là thời điểm chứng kiến sự vận hành nhịp nhàng của một hệ thống tiếp vận hiện đại, nhân văn.