Logistics dịp cận Tết và cơn sang chấn "nút thắt cổ chai": Khi mạch máu kinh tế đối mặt với nhu cầu tết

Sự cộng hưởng của ba "dòng thác" hàng hóa trong hệ thống logistics dịp cận Tết

Nếu coi nền kinh tế là một cơ thể sống, thì logistics chính là hệ tuần hoàn. Vào những ngày bình thường, hệ tuần hoàn này vận hành với một nhịp độ đều đặn. Nhưng khi Tết cận kề, một "cơn cao huyết áp" thực sự xảy ra do sự cộng hưởng của ba dòng thác hàng hóa cùng lúc dội xuống hệ thống:

• Dòng thác tiêu dùng: Sức mua nội địa nén lại cả năm và bùng nổ trong 3 tuần lễ, khiến lưu lượng hàng hóa qua các kho bãi logistics dịp cận Tết nội địa tăng từ 20-30%.

• Dòng thác xuất khẩu: Các đơn hàng chủ lực (may mặc, điện tử) phải rời cảng trước kỳ nghỉ để đảm bảo tiến độ chuỗi cung ứng toàn cầu.

• Dòng thác nhập khẩu: Nguyên liệu thô dồn về cảng để dự phòng cho chu kỳ sản xuất ngay sau Tết.

Khi ba dòng chảy này giao nhau, năng lực xử lý của các trung tâm logistics vốn đã tiệm cận ngưỡng quá tải sẽ rơi vào trạng thái đình trệ.

Giải mã "nghịch lý 20%" và sự mong manh của hạ tầng logistics dịp cận Tết

Trong quản trị logistics, có một con số nghiệt ngã: Chỉ cần lưu lượng hàng hóa tăng thêm 20% vượt ngưỡng năng lực thiết kế, thời gian chờ đợi (Lead time) có thể tăng lên đến 200%. ("Theo lý thuyết quản trị vận hành và quy luật Kingman, khi hệ thống logistics chạm ngưỡng giới hạn, sự gia tăng nhu cầu dù nhỏ cũng có thể khiến thời gian chờ đợi bùng nổ theo cấp số nhân...")

Tại các "cửa ngõ" huyết mạch, hệ thống logistics vận hành giống như một chiếc đồng hồ cát bị đổ quá nhiều cát cùng lúc. Khi tỷ lệ lấp đầy tại các bãi container (CY) vượt ngưỡng 85%, hiệu suất đảo chuyển hàng hóa giảm xuống mức tối thiểu. Một chiếc container muốn lấy ra có thể phải di dời 3-4 chiếc khác đè lên trên. Đây chính là hiện tượng "nghẽn chồng nghẽn" trong logistics – nơi sự chậm trễ của một khâu bốc xếp sẽ ngay lập tức gây tê liệt dây chuyền vận tải đường bộ bên ngoài.

"Chi phí chìm" và bóng ma lạm phát logistics dịp cận Tết

Sự tắc nghẽn không chỉ hiện hữu qua những đoàn xe nằm chờ, nó nằm ở bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp dưới dạng chi phí logistics ẩn:

• Vòng xoáy phí chồng phí: Thời gian chờ đợi kéo dài buộc các đơn vị vận tải phải tăng giá cước để bù đắp chi phí cơ hội và nhiên liệu. Doanh nghiệp còn phải gánh thêm phí lưu kho, lưu bãi (DEM/DET) tăng vọt.

• Áp lực đứt gãy chuỗi cung ứng: Một lô hàng nông sản Tết nếu lỡ chuyến tàu sẽ bị "giam lỏng" ít nhất 10 ngày. Trong logistics, thời gian này đồng nghĩa với việc mất đi độ tươi ngon, mất thị trường và uy tín đối tác.

Cái giá của sự kém hiệu quả trong logistics cuối cùng sẽ chuyển hóa trực tiếp vào giá thành sản phẩm, khiến gánh nặng chi tiêu của người dân tăng cao.

Logistics và khát vọng bứt phá từ những "điểm nghẽn"

Vượt lên trên những thách thức hiện hữu, mỗi "cơn sang chấn" mùa Tết chính là một phép thử quý giá để hệ thống logistics Việt Nam tự soi rọi và hoàn thiện. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình "Just-in-time" (Vừa kịp lúc), những áp lực hiện tại chính là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy sự chuyển mình.

Việc nhận diện rõ các nút thắt không phải là để lo ngại, mà là để mở ra lộ trình nâng cấp hạ tầng và tư duy quản trị số. Khi chúng ta giải quyết được bài toán tắc nghẽn mùa vụ, đó cũng là lúc logistics Việt Nam khẳng định sự trưởng thành, sẵn sàng trở thành một mắt xích ổn định, tin cậy và không thể thay thế trong mạng lưới giao thương quốc tế. Những nút thắt hôm nay, nếu được xử lý bằng tầm nhìn chiến lược, sẽ trở thành những "điểm phóng" đưa vị thế của Việt Nam lên tầm cao mới trên bản đồ tiếp vận toàn cầu.