Bước chuyển mình của logistics nhờ sức mạnh kinh tế tư nhân

Những giải pháp tái kiến tạo từ khu vực tư nhân

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu liên tục thay đổi, logistics ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Việt Nam đã có những bước tiến mạnh trong sản xuất và xuất khẩu, nhưng hệ thống logistics vẫn tồn tại nhiều bất cập kéo dài, đẩy chi phí lên cao và làm suy giảm lợi thế cạnh tranh.

Thực trạng này đã được Thủ tướng Phạm Minh Chính thẳng thắn chỉ ra tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2025, nhấn mạnh sáu điểm nghẽn lớn, từ chi phí cao, liên kết hạ tầng kém đồng bộ, thị trường phân mảnh, thiếu trung tâm logistics quốc gia, đến những hạn chế về thể chế và nguồn lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Bài toán logistics Việt Nam không chỉ nằm ở một mắt xích, mà thuộc về cấu trúc toàn hệ thống, đòi hỏi sự can thiệp và đổi mới tư duy phát triển. Từ trạng thái hỗ trợ nhỏ lẻ, ngành cần chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình logistics hiện đại, thông minh, thúc đẩy liên kết vùng, khu vực và quốc tế.

Trong bối cảnh đó, sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân, đặc biệt các tập đoàn có năng lực tài chính và kinh nghiệm phát triển, đang tạo ra những thay đổi mang tính hệ thống, góp phần giải quyết các điểm nghẽn then chốt mà Chính phủ đã chỉ ra.

Trong số các doanh nghiệp tư nhân, T&T Group là một điển hình tiêu biểu cho chiến lược kiến tạo khác biệt. Thay vì chỉ đầu tư vào những mảnh ghép rời rạc, Tập đoàn này hướng tới hình thành một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh, với tầm nhìn dài hạn và quy mô mang tầm quốc gia.

Bước đi đầu tiên là sự tham gia chiến lược vào Cảng Quảng Ninh từ năm 2015. Đây là quyết định mang tính chiến lược, không chỉ cải thiện hiệu quả tài chính của cảng với lợi nhuận tăng tới 280% chỉ sau một năm mà còn giúp Cảng Quảng Ninh trở thành cửa mở thứ hai quan trọng, chia sẻ áp lực đáng kể với hệ thống cảng Hải Phòng đang tiến đến ngưỡng chịu tải. Việc này giải quyết trực tiếp điểm nghẽn về sự phụ thuộc vào các tuyến giao thông độc đạo và hạn chế liên kết vùng.

Tuy nhiên, dấu ấn đột phá nhất phải kể đến sự hợp tác với gã khổng lồ logistics YCH (Singapore), dẫn đến sự ra đời của Vietnam SuperPort, trung tâm logistics đa phương thức lớn nhất Việt Nam, hợp phần đầu tiên của Mạng lưới logistics thông minh ASEAN. Siêu cảng ICD tại Phú Thọ này là lời giải trực tiếp cho hai điểm nghẽn lớn nhất chi phí logistics cao và thiếu trung tâm logistics cấp quốc gia.

SuperPort không chỉ là một kho bãi thông thường. Với hệ thống robot phân loại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tối ưu vận hành và xe tự hành (AGV), siêu cảng này đã chuẩn hóa toàn chuỗi theo tiêu chuẩn quốc tế.

Quan trọng hơn, SuperPort kết nối linh hoạt cả đường sắt, đường bộ, cảng biển và hàng không, tạo ra nền tảng liên kết đa phương thức hiếm có mà Việt Nam thiếu nhất suốt nhiều năm qua. Mục tiêu dài hạn của dự án là tham vọng góp phần giảm chi phí logistics trong nước từ 21% xuống còn 14% tổng sản phẩm quốc nội vào năm 2025, và đến năm 2035 đạt xấp xỉ mức của Singapore ở 8-10%.

Kiến tạo không gian phát triển mới

Vietnam SuperPort chỉ là phần nổi dễ nhận thấy của tảng băng chìm. Ở tầng sâu hơn, T&T Group đã không ngừng mở rộng đầu tư vào hạ tầng giao thông yếu tố quyết định sự đồng bộ của logistics. Việc tham gia đầu tư vào các dự án trọng điểm như cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương tại Tây Nguyên có ý nghĩa đặc biệt. Đây là vùng nguyên liệu nông sản xuất khẩu lớn, nơi chi phí vận tải còn cao. Khi hoàn thành, tuyến đường này sẽ rút ngắn đáng kể hành trình kết nối với các trung tâm logistics phía Nam, giảm thời gian giao nhận, qua đó tăng năng lực cạnh tranh cho nông sản, nhóm hàng đang phải chịu chi phí logistics cao nhất.

Tầm nhìn của T&T Group đã được nâng lên thành tư duy kiến tạo không gian phát triển mới. Cảng hàng không Quảng Trị là một ví dụ điển hình. Sân bay này không chỉ là một đầu mối hàng không đơn lẻ mà còn là cấu phần không thể tách rời của Tổ hợp công nghiệp hàng không, logistics, dịch vụ và đô thị sân bay quy mô lớn.

Với cách làm này, sân bay Quảng Trị được kỳ vọng trở thành một hub logistics quy mô lớn bậc nhất khu vực, tạo lập trục giao thông đa phương thức quan trọng trên hành lang kinh tế Đông Tây.

Hoàn thiện bức tranh logistics, T&T Group còn tham gia sâu vào mảng hàng không khi trở thành cổ đông chiến lược của Vietravel Airlines và không giấu giếm ý định tham gia mảng chuyên chở hàng hóa hàng không (Air Cargo). Năng lực vận tải hàng hóa bằng đường không là chìa khóa để Việt Nam nâng chuẩn logistics, giảm sự phụ thuộc và chủ động hơn trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Đối với những điểm nghẽn về công nghệ, nhân lực và chuyển đổi xanh, T&T cũng giải quyết bằng những kế hoạch bài bản từ việc SuperPort đi đầu ứng dụng robot và AI, đến việc bắt tay với các đối tác như: YCH để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, quản lý các chuỗi cung ứng tiên tiến.

Doanh nghiệp tư nhân với nguồn lực và tầm nhìn chiến lược, hoàn toàn có thể trở thành động lực dẫn dắt, giải quyết những điểm nghẽn vĩ mô, biến những thách thức về cấu trúc của ngành logistics thành cơ hội để Việt Nam nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.