Hội nhập kinh tế thế hệ mới nắm bắt chuỗi giá trị toàn cầu

Tái thiết chuỗi cung ứng

Năm 2025, được định hình là bước chuyển quan trọng của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam. Việc tham gia sâu vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như: CPTPP, EVFTA và RCEP đã mở ra những cánh cửa thị trường rộng lớn, nhưng đồng thời cũng là nơi đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe chưa từng có.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (VCCI) đã chỉ rõ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, kết hợp với các yếu tố địa chính trị, đang khiến Việt Nam trở thành điểm thu hút đầu tư mới.

Tuy nhiên, cơ hội này đi kèm với áp lực cạnh tranh gay gắt trong khu vực. Nếu trước đây, các doanh nghiệp chỉ cần cạnh tranh về chi phí thấp, thì nay, cuộc chơi đã chuyển sang cuộc đua về tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực công nghệ, và khả năng đáp ứng các yêu cầu phát triển xanh.

Trọng tâm của vấn đề nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt. Thực tế cho thấy, năng suất lao động, khả năng đáp ứng đơn hàng lớn và trình độ công nghệ của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, vẫn còn những hạn chế đáng kể.

Các doanh nghiệp này vốn là nền tảng cốt lõi của chuỗi cung ứng vẫn thiếu sự liên kết chặt chẽ và thiếu đầu tư chiều sâu vào công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để hòa nhập, mà là làm thế nào để vươn ra thế giới một cách vững vàng và bền bỉ.

Để giải quyết bài toán này, các tổ chức như VCCI đang nỗ lực triển khai các sáng kiến hỗ trợ, tập trung vào việc nâng cao năng lực và kết nối. Việc hiểu rõ và áp dụng các tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế không chỉ là thủ tục,mà là tấm hộ chiếu bắt buộc để doanh nghiệp được công nhận và tiến vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bởi lẽ, một doanh nghiệp chỉ có thể mạnh khi ý chí đổi mới được hun đúc từ bên trong, và khi cộng đồng doanh nghiệp cùng nhau mạnh lên, đó mới là nền tảng cho một nền kinh tế vững chắc.

Tiêu chuẩn hóa và tư duy kiến tạo

TS. Trịnh Quốc Vinh, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, nhấn mạnh rằng sự khác biệt cơ bản của hội nhập thời kỳ mới nằm ở sự thay đổi chiến lược về bản chất của dòng chảy kinh tế. Dòng vốn quốc tế không còn đơn thuần tìm kiếm nơi có chi phí thấp, mà ưu tiên những nơi có an ninh chuỗi cung ứng, khả năng tự chủ và mức độ chống chịu cao. Sự dịch chuyển từ mô hình "Just-in-time" sang "Just-in-case" đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải chủ động kiến tạo thay vì chỉ tham gia gia công thụ động.

Áp lực xanh hóa là thách thức lớn nhất và cấp bách nhất dù Việt Nam đã vào nhóm 20 nước xuất khẩu hàng đầu thế giới, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa vẫn còn thấp. Với sự xuất hiện của các cơ chế như CBAM của EU (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon), doanh nghiệp buộc phải chuyển đổi công nghệ để giảm phát thải nếu không muốn bị loại bỏ khỏi các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để đón đầu làn sóng FDI công nghệ cao, nhất là trong bối cảnh Việt Nam trở thành điểm đến ưu tiên trong chiến lược “Trung Quốc + 1”. Để thực sự đón được "đại bàng", những điểm nghẽn về logistics (vốn đang chiếm tới 21% GDP) và chất lượng nguồn nhân lực cần được giải quyết một cách căn cơ.

Bộ Công Thương đã nhận diện vấn đề và đang xây dựng Chương trình Go Global 2026-2035 với 6 nhóm giải pháp trọng tâm. Đáng chú ý là sự đổi mới tư duy từ tham gia gia công sang chủ động kiến tạo, khuyến khích M&A để tiếp cận công nghệ nguồn và nghiên cứu mô hình cơ quan tín dụng xuất khẩu để giải quyết bài toán vốn.

Kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp như Công ty CP Công nghiệp hỗ trợ TOMECO đã khẳng định con đường đi đến thành công. Ông Lê Quý Thành, đại diện TOMECO, chia sẻ doanh nghiệp đã lựa chọn chiến lược không chạy theo sản lượng mà tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng kỹ thuật lớn.

Để làm được điều này, doanh nghiệp sản xuất phải kiên định theo đuổi ba nền tảng cốt lõi: tiêu chuẩn, chất lượng và con người. Bộ khung này giúp doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh bền vững thay vì lợi thế ngắn hạn.

Khe cửa để bước vào chuỗi giá trị toàn cầu đang ngày càng thu hẹp vì yêu cầu tiêu chuẩn cao hơn. Chính sách của Nhà nước có thể là bệ phóng vững chắc, nhưng để thực sự cất cánh và vươn ra thế giới, doanh nghiệp Việt cần phải có một cuộc chuyển đổi sâu sắc từ nội tại, từ tư duy quản trị, đổi mới công nghệ cho đến sự kiên định theo đuổi các chuẩn mực toàn cầu. Đó là con đường duy nhất để nâng tầm năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng sâu rộng này.