Điều phối vật liệu, gỡ điểm nghẽn cho dự án trọng điểm

Giá vật liệu tăng, doanh nghiệp chịu sức ép kép

Văn bản số 10083/VPCP-CN ngày 2/10/2026 của Văn phòng Chính phủ đã truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về việc điều phối nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các địa phương.

Theo chỉ đạo, Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng và UBND các tỉnh, thành phố liên quan rà soát, đánh giá chính xác số lượng và trữ lượng thực tế của các mỏ vật liệu xây dựng thông thường. Trên cơ sở đó, các cơ quan liên quan phải đưa ra phương án điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu giữa các tỉnh, thành phố để phục vụ các công trình, dự án trọng điểm quốc gia trước ngày 15/10/2026.

Thị trường vật liệu xây dựng trong 9 tháng đầu năm ghi nhận mặt bằng giá tăng ở nhiều nhóm hàng chủ lực. Giá thép, xi măng, cát và một số vật liệu khác tăng khoảng 7,77% trong quý II so với cùng kỳ năm trước. Giá thép xây dựng bình quân quý II đạt khoảng 16.575 đồng/kg, tăng 5,55% so với quý I và tăng 9,42% so với cùng kỳ năm 2025. Đến cuối tháng 9 và đầu tháng 10, nhiều doanh nghiệp xi măng tiếp tục thông báo tăng giá bán từ 20.000-50.000 đồng/tấn. Giá cát, đá và nhựa đường cũng tăng cao, trong đó tại một số khu vực giá cát tăng gấp đôi so với trước.

Chi phí vật liệu xây dựng chiếm khoảng 60% tổng giá trị công trình, khiến biến động giá tác động trực tiếp đến hiệu quả của các dự án, đặc biệt với những công trình có thời gian thi công kéo dài. Trong quý III/2026, 53,3% doanh nghiệp xây dựng ghi nhận tổng chi phí sản xuất hoặc chi phí trên một đơn vị sản phẩm tăng, còn 56,7% chịu áp lực tăng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp. Giá nguyên vật liệu tăng cao được 65% doanh nghiệp xác định là khó khăn lớn nhất, trong khi 24,1% chịu ảnh hưởng do thiếu nguồn cung.

Áp lực chi phí đi cùng với khó khăn về vốn và hợp đồng. Có tới 77% doanh nghiệp xây dựng phải vay vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong khi chỉ 30,5% tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi. Khoảng 25,5% doanh nghiệp gặp khó khăn do nợ đọng xây dựng cơ bản và 39,7% thiếu hợp đồng mới. Hiệu suất hoạt động cũng chịu ảnh hưởng khi chỉ 21,5% doanh nghiệp vận hành ở mức 90-100% năng lực thực tế, còn 44,3% hoạt động dưới 70% công suất.

Những con số này cho thấy bài toán vật liệu đang gắn trực tiếp với khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp xây dựng. Khi giá đầu vào tăng, nguồn cung thiếu ổn định và dòng tiền chịu sức ép, chi phí thực hiện dự án có nguy cơ tiếp tục tăng. Việc bảo đảm nguồn vật liệu theo đúng tiến độ vì vậy trở thành yêu cầu quan trọng đối với các dự án đang được đẩy nhanh trong giai đoạn cuối năm.

Điều phối nguồn cung, giữ nhịp đầu tư cuối năm

Thị trường vật liệu xây dựng trong quý IV được dự báo khó giảm sâu. Giá có khả năng tăng nhẹ hoặc đi ngang khi bước vào mùa cao điểm xây dựng và các dự án tăng tốc giải ngân đầu tư công. Cát, đá có mức độ nhạy cảm cao với nguồn tài nguyên tự nhiên và chi phí vận chuyển; thép chịu tác động rõ từ giá nguyên liệu đầu vào và sức cầu; xi măng và vật liệu hoàn thiện có khả năng kiểm soát đà tăng tốt hơn nhờ nguồn cung và mức độ cạnh tranh cao.

Triển vọng hợp đồng xây dựng trong quý IV có dấu hiệu cải thiện. Tỷ lệ doanh nghiệp dự báo số lượng hợp đồng mới tăng đạt 29%, cao hơn mức 28,5% của quý III, trong khi tỷ lệ dự báo giảm xuống 17,2%. Xây dựng công trình kỹ thuật dân dụng có chỉ số cân bằng về hợp đồng mới đạt 16,5%, cao hơn xây dựng nhà các loại ở mức 11,7% và xây dựng chuyên dụng ở mức 6,7%. Dù vậy, 50,1% doanh nghiệp vẫn lo ngại tổng chi phí sản xuất tiếp tục tăng.

Chỉ đạo tại Văn bản số 10083/VPCP-CN đặt trọng tâm vào việc rà soát lại nguồn cung tại từng địa phương và điều phối giữa các khu vực có nhu cầu khác nhau. Bộ Công Thương được giao chủ trì cùng các bộ, ngành và địa phương xác định trữ lượng thực tế của các mỏ vật liệu xây dựng thông thường, từ đó quyết định phương án hỗ trợ, điều phối nguồn vật liệu trước ngày 15/10/2026.

Doanh nghiệp cũng đang đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với cơ chế hỗ trợ. Có 61,8% doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ về nguyên vật liệu, 42,8% đề nghị hỗ trợ vốn hoặc lãi suất ưu đãi, 38,4% đề nghị minh bạch thông tin đấu thầu và 28,3% đề nghị xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản. Các kiến nghị này tập trung vào những yếu tố đang tác động trực tiếp đến chi phí và dòng tiền của doanh nghiệp.

Nguồn vốn cũng là một phần của bài toán tháo gỡ khó khăn. Trong số 77% doanh nghiệp phải vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh, chỉ 30,5% tiếp cận được các khoản vay ưu đãi; 25,5% gặp khó khăn do nợ đọng xây dựng cơ bản và 22,2% thiếu vốn trực tiếp cho hoạt động thi công. Có 42,8% doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ vốn thông qua các gói tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất và đơn giản hóa thủ tục vay.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công, việc bảo đảm nguồn vật liệu trở thành một mắt xích quan trọng của tiến độ dự án. Các công trình giao thông trọng điểm quốc gia đang được đôn đốc tiến độ, trong đó nguồn cung vật liệu là một trong những điểm cần xử lý để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư.

Giá vật liệu trong những tháng cuối năm được dự báo khó giảm sâu, với thép tiếp tục chịu sức ép từ giá nguyên liệu và nhu cầu thi công, trong khi xi măng có khả năng kiểm soát đà tăng tốt hơn. Doanh nghiệp xây dựng cần chủ động kế hoạch cung ứng, đặt hàng sớm và thỏa thuận rõ điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng. Với các dự án và công trình trọng điểm, việc điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương theo trữ lượng và nhu cầu thực tế sẽ góp phần bảo đảm nguồn cung, kiểm soát chi phí và duy trì tiến độ thi công trong giai đoạn tăng tốc cuối năm.