Để đầu tư công sinh lời bền vững cho doanh nghiệp tư nhân

Từ giải ngân kỷ lục đến hiệu ứng đòn bẩy đầu tư

Với tinh thần quyết liệt đó, mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm 2025 đang là ưu tiên hàng đầu. Đây không chỉ là một nhiệm vụ hành chính mà là một trong những động lực chính để đạt mức tăng trưởng GDP 8,3% - 8,5%, một con số đầy tham vọng nhưng khả thi. Việc hoàn thành mục tiêu này sẽ là viên gạch nền vững chắc cho giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời tạo đà bứt phá cho những năm tiếp theo.

Hiệu quả của đầu tư công năm nay không chỉ được đo lường bằng con số giải ngân ước tính gần 1 triệu tỷ đồng, mà quan trọng hơn là khả năng kích hoạt nguồn lực xã hội. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chính nguồn "vốn mồi" này sẽ tạo ra niềm tin và kỳ vọng lớn trong cộng đồng doanh nghiệp, từ đó thu hút đầu tư tư nhân, thúc đẩy đầu tư xã hội tăng ít nhất từ 1,5 - 2 lần. Đây là công thức kinh tế học cho thấy sự can thiệp hợp lý của Nhà nước có thể tạo ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững như thế nào.

Để đạt được hiệu ứng đòn bẩy này, phương thức thực hiện dự án đầu tư công đã thay đổi cơ bản, thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 68 là Nhà nước chuyển từ vai trò chủ đầu tư trực tiếp sang vai trò dẫn dắt và kiến tạo.

Chính phủ định hướng chiến lược, chuẩn bị các thủ tục ban đầu, giải quyết các vướng mắc pháp lý và chuẩn bị mặt bằng. Sau đó, dự án được chuyển giao cho các tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân trực tiếp triển khai, vận hành và khai thác.

Sự chuyển giao này mở ra một sân chơi dài hạn, nơi doanh nghiệp tư nhân có thể phát huy tối đa năng lực quản lý, công nghệ và tính hiệu quả. Kết quả là, một dự án đầu tư công không còn là một công trình hạ tầng đơn thuần, mà là một hạt nhân kích hoạt chuỗi giá trị và hệ sinh thái kinh tế mới.

Đơn cử, về việc triển khai đường sắt cao tốc Bắc - Nam với tổng vốn dự kiến khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Sự tham gia của tư nhân vào dự án này mang lại ý nghĩa sâu sắc hơn việc chỉ thi công đường ray và ga tàu. Nếu Nhà nước chỉ đầu tư hạ tầng cơ bản, thì sự tham gia của khối doanh nghiệp tư nhân sẽ kéo theo sự phát triển của cả một hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ.

Doanh nghiệp sẽ không chỉ sản xuất đường ray, toa xe, mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành luyện kim chất lượng cao, sản xuất vật liệu xây dựng chuyên biệt, và đặc biệt là ngành cơ khí chế tạo. Điều này đặt nền móng cho việc hình thành một ngành công nghiệp cơ khí mới của quốc gia, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu và gia tăng nội lực kinh tế.

Một ví dụ điển hình thấy rõ trước mắt là đưa Trung tâm Triển lãm quốc gia vào khai thác sau thời gian thi công ngắn đã tạo cú hích phát triển cho các dịch vụ du lịch, hội nghị và kéo theo nhiều dự án đầu tư tư nhân khác trong khu vực.

Trong quý 3 vừa qua, cả nước đã khởi công và khánh thành 250 công trình, dự kiến đóng góp hơn 18% GDP năm nay. Đây là những con số ấn tượng, nhưng tiềm năng thực tế còn lớn hơn rất nhiều.

Gỡ điểm nghẽn, giải phóng dòng vốn tắc nghẽn

GS.TS Hoàng Văn Cường cũng chỉ ra một thực trạng đáng tiếc khi hiện có khoảng 2.200 dự án đầu tư công và tư nhân với tổng vốn lên tới 6 triệu tỉ đồng đang "nằm im" do vướng mắc về pháp lý, chưa kết nối hạ tầng, hoặc thủ tục hành chính. Đây là một nguồn lực khổng lồ, một dòng vốn đang bị tắc nghẽn, khao khát được giải phóng vào nền kinh tế.

Nếu nguồn lực 6 triệu tỉ đồng này được tháo gỡ và giải phóng đúng chỗ, sẽ lập tức tạo ra một cú hích cực kỳ mạnh mẽ, thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Việc đầu tư đồng bộ, kết nối hiệu quả các dự án hạ tầng trọng điểm như cao tốc, cảng biển không chỉ giúp thúc đẩy xuất nhập khẩu mà còn gia tăng đáng kể sức cạnh tranh và vị thế của nền kinh tế Việt Nam trên bản đồ toàn cầu.

Kinh nghiệm quốc tế đã chứng minh vai trò mở đường không thể thiếu của đầu tư công trong đổi mới sáng tạo và phát triển hạ tầng chiến lược. Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phan Hữu Duy Quốc, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty xây dựng số 1 (CC1), bày tỏ sự lạc quan về cơ hội lớn cho tư nhân, nhất là tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội với kế hoạch triển khai nhiều dự án đường sắt đô thị lớn, có tốc độ gấp đến 40 lần so với trước đây.

Tuy nhiên, để sự hợp tác Nhà nước - Tư nhân này thực sự bền vững và hiệu quả, cần phải đảm bảo hài hoà lợi ích. Ông Phan Hữu Duy Quốc chia sẻ rằng, doanh nghiệp đang gặp khó khăn với chi phí nhân công, vật liệu (đặc biệt là cát xây dựng) tăng nhanh, trong khi cơ chế và chế độ hợp đồng hiện hành chưa kịp điều chỉnh để hỗ trợ chi phí phát sinh, nhất là trong giai đoạn nhà thầu phải thúc đẩy tiến độ "3 ca, 4 kíp".

Để giải quyết vấn đề này, cần tính toán tiến độ bền vững, trong đó, tiến độ và chi phí phát sinh cần được tính toán ngay từ đầu trong hợp đồng và dự toán để hai bên đồng hành cùng nhau, tránh những cuộc "nước rút" gây tổn hại về chi phí và chất lượng.

Đồng thời, cải cách thủ tục hành chính cấp tốc, đây là yêu cầu cấp thiết để khơi thông điểm nghẽn cho các dự án xây dựng. Trong thời điểm sáp nhập địa phương và sở ngành, cần có cơ chế đặc thù, bảo đảm hoạt động bộ máy được thông suốt, không làm chậm trễ tiến độ dự án.

Thông qua việc chuyển đổi phương thức đầu tư công, coi vốn Nhà nước là "vốn mồi" để kích hoạt hàng triệu tỷ đồng từ xã hội, Việt Nam đang tiến tới một mô hình tăng trưởng bền vững và chất lượng hơn.

Chìa khóa thành công nằm ở sự quyết liệt trong giải ngân, sự linh hoạt trong thể chế để tháo gỡ vướng mắc và sự đồng hành hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Đây là con đường để Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển dài hạn, củng cố vị thế cạnh tranh trên bản đồ kinh tế toàn cầu.