Đầu tư công tăng trưởng nhưng chưa thoát lực cản

Nhịp bứt tốc muộn màng và những khoảng trống dư địa

Bức tranh đầu tư công những ngày cuối năm 2025 hiện lên với hai mảng màu đối lập: sự hối hả trên các công trường trọng điểm và nỗi lo âu về những con số chưa chạm đích. Tính đến giữa tháng 12, tỷ lệ giải ngân cả nước dừng lại ở mức 66,1% kế hoạch Thủ tướng giao, một kết quả khiêm tốn so với kỳ vọng về một năm bùng nổ hạ tầng.

Dẫu rằng chỉ trong chưa đầy 1 tháng, hơn 75.000 tỷ đồng đã được đưa vào nền kinh tế, cho thấy một tinh thần làm việc xuyên lễ, xuyên Tết, nhưng quỹ thời gian ít ỏi còn lại đang biến mục tiêu hoàn thành 100% kế hoạch trở thành một thách thức cực đại.

Sự phân hóa giữa các địa phương và bộ ngành đang bộc lộ những khoảng cách đáng kể trong năng lực quản trị và thực thi. Trong khi những điểm sáng như Hà Tĩnh, Ninh Bình hay Thanh Hóa đã sớm vượt kế hoạch, minh chứng cho sự quyết liệt của người đứng đầu, thì vẫn còn đó danh sách dài các đơn vị đang dậm chân tại chỗ dưới mức trung bình.

Đáng ngại hơn, những đầu tàu kinh tế như TP.HCM dù chiếm tỷ trọng vốn khổng lồ nhưng vẫn đang phải gồng mình với khối lượng công việc tồn đọng lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Điều này không chỉ là câu chuyện của những con số khô khan trên báo cáo mà là sự chậm trễ trong việc chuyển hóa nguồn lực tài chính thành những mét đường cao tốc, những công trình dân sinh thiết yếu.

Sức ép giải ngân dồn nén vào sáu tuần cuối cùng của niên độ tài chính tạo ra một hiệu ứng thắt cổ chai nguy hiểm. Khi dòng vốn bị ứ đọng quá lâu, áp lực chi tiêu bằng mọi giá dễ dẫn đến những rủi ro về chất lượng công trình hoặc sự vội vàng trong thủ tục nghiệm thu.

Tại các khu vực phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, nghịch lý giữa nhu cầu hạ tầng cấp bách và tỷ lệ giải ngân thấp vẫn chưa được hóa giải triệt để. Những vướng mắc về nguồn cung vật liệu xây dựng và giá cả biến động đã trở thành lực cản vô hình, khiến nhiều nhà thầu dù muốn đẩy nhanh tiến độ cũng phải lực bất tòng tâm.

Tìm lời giải từ những lực cản nội tại và tầm nhìn chuyển tiếp

Nhìn thẳng vào thực tế, nguyên nhân của việc giải ngân không đạt kỳ vọng trong năm 2025 không hoàn toàn nằm ở thiếu vốn mà nằm ở khả năng hấp thụ vốn. Ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, đã chỉ ra những yếu tố khách quan từ việc sáp nhập bộ máy, thay đổi chủ tài khoản trong giai đoạn chuyển đổi mô hình chính quyền.

Tuy nhiên, sâu xa hơn vẫn là những nút thắt chủ quan trong công tác giải phóng mặt bằng và sự phối hợp thiếu nhịp nhàng giữa các sở ngành. Khi công tác chuẩn bị đầu tư không tốt, dự án sẽ mãi luẩn quẩn trong vòng xoáy điều chỉnh, thanh tra và chờ đợi mặt bằng sạch.

Câu chuyện của TP.HCM với chiến dịch thi công ba ca, bốn kíp và yêu cầu hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu trong vòng bốn ngày làm việc là một bài học về sự quyết liệt. Tuy nhiên, sự nỗ lực ở giai đoạn cuối năm dẫu đáng trân trọng nhưng vẫn chỉ là giải pháp tình thế cho một quy trình cần sự bền bỉ ngay từ những ngày đầu năm.

Đầu tư công không thể là một cuộc chạy marathon chỉ dành cho đoạn nước rút mà cần một cơ chế vận hành thông suốt, nơi mà sự minh bạch trong phân bổ vật liệu và quyết đoán trong xử lý các nhà thầu yếu kém phải được thực hiện xuyên suốt hành trình.

Bước sang năm 2026, khi số lượng dự án dự báo vẫn rất lớn trong khi nguồn lực có hạn, tư duy đầu tư cần một sự thay đổi căn bản. Việc rà soát danh mục dự án theo tinh thần sáu rõ của Chính phủ là yêu cầu bắt buộc để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Thay vì dàn hàng ngang, dòng vốn cần được tập trung vào các công trình trọng điểm về y tế, giáo dục và hạ tầng chiến lược đã được định hướng trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp.

Bài học từ năm 2025 cho thấy, chỉ khi nào công tác chuẩn bị đầu tư được thực hiện kỹ lưỡng và giải phóng mặt bằng được đi trước một bước, thì dòng vốn mới thực sự trở thành động lực dẫn dắt, đưa nền kinh tế vượt qua những khúc quanh đầy thử thách.