Dấu ấn từ mô hình nông lâm kết hợp

Sự hòa quyện của ba giá trị: Kinh tế - Sinh thái - Trải nghiệm

Diễn đàn “Phát triển mô hình nông lâm kết hợp gắn với du lịch nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái” mới đây tại Sơn La đã không chỉ là một buổi trao đổi kiến thức, mà còn là một lời khẳng định mạnh mẽ về tầm nhìn tương lai của nông nghiệp Việt Nam. Đó là một nền nông nghiệp không chỉ sản xuất ra sản phẩm mà còn tạo ra những câu chuyện, những trải nghiệm và những giá trị bền vững.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp, nông nghiệp Việt Nam đứng trước những thách thức chưa từng có. Từ địa hình dốc, đất đai dễ thoái hóa tại các vùng trung du, miền núi đến những hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ quét, tất cả đều đòi hỏi một lời giải bền vững.

Nông lâm kết hợp không đơn thuần là trồng xen canh cây nông nghiệp và cây lâm nghiệp. Đó là sự tích hợp hài hòa của ba giá trị cốt lõi là kinh tế, sinh thái và trải nghiệm.

Nhờ tận dụng tối đa tài nguyên đất, nước và ánh sáng, mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân mà còn đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu. Cây lâm nghiệp giữ đất, giữ nước, tạo bóng mát cho cây nông nghiệp và vật nuôi, từ đó hình thành một hệ sinh thái tuần hoàn, bền vững.

Thực tế tại nhiều địa phương như Sơn La, Lai Châu, Yên Bái đã cho thấy hiệu quả rõ nét khi triển khai các mô hình NLKH. Những vườn xoài xen ngô, mắc ca xen cà phê không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn giúp bà con chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản phẩm.

Đặc biệt, khi những sản phẩm này được gắn với chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và tham gia vào chương trình OCOP, chúng đã có một "giấy thông hành" để vươn ra thị trường lớn.

Ông Hồ Trung Kiên, Chi cục Trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La, cho biết, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách quan trọng. Điển hình là Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 21/01/2021 về phát triển công nghiệp chế biến nông sản giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 2030. Cùng với đó là Nghị quyết 08-NQ/TU ngày 21/1/2023 về phát triển nông, lâm, nghiệp và thủy sản theo hướng tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao. Những nghị quyết này không chỉ là kim chỉ nam cho việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp mà còn là nền tảng để triển khai các chương trình hỗ trợ cụ thể cho bà con.

Còn bà Hoàng Thị Thu Hiền, Quyền Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp tỉnh Sơn La cho biết: Tỉnh Sơn La đã phát triển khoảng 15.000 ha mô hình NLKH, chiếm khoảng 10% diện tích đất sản xuất nông – lâm nghiệp của tỉnh. Các mô hình tiêu biểu gồm: xoài - ngô - cỏ, mắc ca - cà phê - đậu đỗ, trám đen - cà phê - đậu đỗ, với tỷ lệ sống cây cao, mang lại thu nhập tăng thêm rõ rệt cho nông dân.

Tuy nhiên, giá trị của NLKH không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế đơn thuần. Một xu hướng mới đang mở ra, đó là việc gắn NLKH với du lịch nông nghiệp và sinh thái.

Tưởng tượng một du khách có thể đến thăm những trang trại NLKH, trực tiếp tham gia vào quá trình thu hoạch, thưởng thức sản phẩm tươi ngon tại vườn và lắng nghe câu chuyện về những người nông dân đã làm nên sản phẩm đó. Đây là cách để chuyển hóa giá trị môi trường - sinh thái thành lợi ích kinh tế xã hội hiện hữu, tạo thêm động lực cho bà con nông dân.

Vượt qua rào cản và mở rộng tầm nhìn

TS. Phạm Hữu Thương, đại diện Tổ chức Nghiên cứu Nông lâm quốc tế tại Việt Nam (ICRAF) nhận định: NLKH là giải pháp có lợi cho cả môi trường và kinh tế, song vẫn còn rào cản trong việc nhân rộng, do chi phí đầu tư ban đầu cao, nông dân còn e ngại vì lợi ích chưa thấy rõ trong ngắn hạn, trong khi liên kết tiêu thụ còn yếu.

Để thúc đẩy mở rộng mô hình này, ông cho rằng cần hỗ trợ người dân chuyển hóa giá trị môi trường sinh thái thành lợi ích kinh tế xã hội hiện hữu. Một hướng đi hiệu quả là phát triển mô hình NLKH gắn với du lịch nông nghiệp, sinh thái, trải nghiệm vừa bảo tồn thiên nhiên, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

TS. Phạm Hữu Thương cho rằng, để vượt qua những khó khăn này, cần sự chung tay của cả bốn nhà: nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông.

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể về vốn, kỹ thuật và thị trường. Các nghị quyết của tỉnh Sơn La về phát triển nông nghiệp bền vững đã cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một nền tảng pháp lý vững chắc.

Nhà khoa học cung cấp những giải pháp kỹ thuật, tư vấn mô hình phù hợp với từng vùng miền, giúp bà con tối ưu hóa sản xuất.

Nhà doanh nghiệp đóng vai trò là cầu nối, tìm đầu ra cho sản phẩm, xây dựng chuỗi giá trị và đảm bảo sự ổn định cho người nông dân. Cuối cùng, chính nhà nông là người trực tiếp thực hiện, với sự kiên trì, đổi mới và dám dấn thân.

Khi các hợp tác xã được hỗ trợ về kỹ thuật, được kết nối với doanh nghiệp và được quảng bá sản phẩm thông qua du lịch, họ sẽ tự tin hơn để nhân rộng mô hình, tạo ra những vùng nguyên liệu xanh, sạch.

Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống bà con vùng sâu vùng xa mà còn góp phần xây dựng thương hiệu nông sản Việt, định vị Việt Nam trên bản đồ kinh tế xanh của thế giới.

Tương lai của nông nghiệp Việt Nam nằm trong sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa sản xuất và bảo tồn, giữa kinh tế và môi trường. Mô hình NLKH chính là biểu tượng cho sự hòa hợp đó, là con đường dẫn lối đến một tương lai tươi sáng hơn, xanh hơn cho nông nghiệp nước nhà.