Khi điển hình tiên tiến trở thành động lực phát triển nông thôn

Động lực của phát triển bao trùm

Việc ghi nhận, tôn vinh những gương điển hình tiên tiến thông qua các cuộc thi viết hay các hình thức vinh danh, vì vậy, không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền, mà còn là một phần trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Cuộc thi “Dấu chân trên hành trình đổi mới” do Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương phát động đã lựa chọn hai phong trào lớn làm trung tâm: “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” và “Vì người nghèo – Không để ai bị bỏ lại phía sau” nhằm khơi gợi câu chuyện từ những điển hình tiên tiến thực chất là cách khẳng định rằng phát triển bền vững bắt đầu từ con người, từ những đổi mới rất cụ thể trong cộng đồng.

Trong hơn một thập kỷ qua, chương trình xây dựng nông thôn mới đã giúp hàng nghìn xã, huyện trên cả nước thay đổi diện mạo. Con đường bê tông hóa, trường học, trạm y tế, hệ thống điện – nước, internet… trở thành nền tảng cho sự phát triển kinh tế. Nhưng yếu tố quan trọng hơn cả chính là đổi mới tư duy phát triển. Nông thôn mới không chỉ dừng lại ở “xây dựng cơ bản”, mà còn là môi trường để người dân chủ động tham gia, từ việc hình thành hợp tác xã kiểu mới, phát triển sản phẩm OCOP đến khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng.

Trong hành trình đó, những điển hình tiên tiến đóng vai trò then chốt. Một cán bộ dám nghĩ dám làm có thể khởi xướng mô hình liên kết sản xuất; một nông dân áp dụng kỹ thuật số có thể thay đổi cách canh tác của cả thôn; một nhóm phụ nữ khởi nghiệp từ làng nghề truyền thống có thể biến sản phẩm địa phương thành thương hiệu được thị trường đón nhận. Từ những “dấu chân” nhỏ bé ấy, cộng đồng tìm thấy niềm tin để đi xa hơn.

Song song với xây dựng nông thôn mới, mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” phản ánh một triết lý phát triển bao trùm. Ở cấp độ kinh tế, điều này có nghĩa là tăng trưởng phải gắn liền với công bằng, với cơ hội cho mọi tầng lớp dân cư. Trong thực tiễn, đó là những chương trình vay vốn hỗ trợ sản xuất, những bếp ăn từ thiện, ngôi nhà tình thương hay sáng kiến “Mẹ đỡ đầu” cho trẻ em mồ côi.

Các mô hình này không chỉ là hoạt động nhân đạo, mà còn góp phần củng cố vốn xã hộ, quyết định năng lực cạnh tranh của cộng đồng. Một xã hội có tinh thần sẻ chia, có những hạt nhân gương mẫu, sẽ dễ dàng hình thành niềm tin và hợp tác – nền tảng để triển khai các dự án phát triển lớn hơn.

Khi điển hình tiên tiến trở thành chất xúc tác

Điểm độc đáo của cuộc thi “Dấu chân trên hành trình đổi mới” là không dừng ở việc kể lại những thành tích, mà nhấn mạnh vào câu chuyện con người. Đó có thể là một nông dân miền núi vượt khó vươn lên với mô hình trồng dược liệu sạch; một nhóm thanh niên nông thôn khởi nghiệp bằng ứng dụng công nghệ số để quản lý mùa vụ; hay một cán bộ xã kiên trì vận động dân cư bỏ tập quán lạc hậu, cùng nhau giữ gìn môi trường.

Những câu chuyện này, khi được lan tỏa, có sức mạnh vượt xa giá trị cá nhân. Chúng trở thành chất xúc tác cho quá trình đổi mới, bởi mỗi thành công nhỏ đều tạo ra hiệu ứng mô phỏng trong cộng đồng. Khi một hộ gia đình áp dụng thành công quy trình canh tác hữu cơ và có đầu ra ổn định, hàng chục hộ khác sẽ noi theo. Khi một mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa được khách hàng ưa chuộng, nhiều địa phương khác sẽ học tập để triển khai.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là: làm sao để những gương điển hình không chỉ được vinh danh trong một cuộc thi, mà trở thành động lực bền vững cho phát triển? Đây chính là thách thức trong quản trị phát triển hiện nay.

Nếu không có cơ chế hỗ trợ, nhiều sáng kiến cộng đồng có thể chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ, thiếu khả năng nhân rộng. Người tiên phong dễ rơi vào thế đơn độc khi gặp trở ngại về vốn, hạ tầng hay thị trường. Vì vậy, cùng với việc tôn vinh, Nhà nước và các tổ chức xã hội cần thiết kế những “bệ đỡ thể chế”: chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ đào tạo kỹ năng, tạo kênh kết nối thị trường và thúc đẩy chuyển đổi số ở nông thôn. Chỉ khi có sự đồng hành đó, điển hình tiên tiến mới trở thành hạt nhân phát triển bền vững, chứ không chỉ là thành tích mang tính thời điểm.

Cuộc thi “Dấu chân trên hành trình đổi mới” vì thế không chỉ dừng lại ở giải thưởng hay con số tác phẩm dự thi. Ý nghĩa lớn nhất của nó là tạo không gian để kể lại, lan tỏa và nhân rộng những sáng kiến cộng đồng, giúp các mô hình thành công không bị lãng quên, mà trở thành chất liệu cho chính sách và động lực cho phát triển.