Bộ quy tắc ESG mới của ASEAN bước vào kỳ kiểm tra thực tế

Dịch chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vừa giới thiệu một bộ công cụ ESG toàn diện, bao gồm Taxonomy Version 4 với chuẩn Plus Standard, hướng dẫn công bố thông tin cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), quy tắc thị trường carbon tự nguyện và sách Trắng mARs, không chỉ là một cột mốc về chính sách, mà còn là một tuyên bố mạnh mẽ về tầm nhìn đánh dấu sự chuyển mình dứt khoát của thị trường vốn khu vực. ESG không còn là một lựa chọn đạo đức, mà là một điều kiện tiên quyết về tài chính.

Tại Hội nghị Quốc tế ACMF 2025, Diễn đàn Thị trường Vốn ASEAN (ACMF), với sự quy tụ của các cơ quan quản lý từ 11 nước thành viên, đã công bố Kế hoạch Hành động ACMF 2026-2030 (AP 2026). Đây được xem là bản đồ chi tiết để chuẩn hóa quá trình chuyển đổi bền vững trong khu vực.

Thủ tướng Malaysia, trong bài phát biểu quan trọng, đã nhấn mạnh một triết lý cốt lõi: “Một thị trường vốn vận hành hiệu quả phải duy trì sự liêm chính, trách nhiệm giải trình và niềm tin.” Phát biểu này hàm chứa một sự thật không thể phủ nhận là chất lượng công bố thông tin ESG đã trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nguồn vốn toàn cầu ngày càng bị kiểm soát chặt chẽ bởi các quỹ đầu tư đặt nặng tiêu chí bền vững, việc thiếu thông tin minh bạch đồng nghĩa với việc tự loại mình ra khỏi cuộc chơi.

Sự thay đổi này không chỉ đến từ các cơ quan quản lý, bởi hiện nay, nó đã bắt đầu hình thành một cơ chế thực thi trên thực tế trong chuỗi cung ứng. Việc các doanh nghiệp niêm yết lớn chủ động yêu cầu dữ liệu khí hậu từ nhà cung cấp đã được The Business Times ghi nhận.

Điều này tạo ra áp lực từ trên xuống dưới, khiến các SME, dù chưa chịu quy định trực tiếp, cũng buộc phải chuyển mình để giữ vững vị trí trong chuỗi giá trị. Hướng dẫn công bố ESG đơn giản hóa cho SME trong bộ công cụ mới là một sự hỗ trợ chiến lược, giúp họ không bị bỏ lại phía sau, đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia và gia nhập chuỗi cung ứng bền vững.

Đầu tư thích ứng, theo nhận định của Chủ tịch ACMF 2025, ông Mohammad Faiz Azmi, là một xu thế không thể cưỡng lại trong 5 năm tới. AP 2026 với 11 ưu tiên và 24 sáng kiến đang đặt nền móng cho một khu vực kết nối hơn, đáng tin cậy hơn, và trên hết, có thể hướng dòng vốn toàn cầu tới tăng trưởng bền vững thay vì chỉ thu hút vốn đơn thuần. Đây là một bước đi chiến lược, định vị ASEAN như một trung tâm tài chính bền vững có trách nhiệm.

Từ định hướng đến hiệu quả thực tế

Dù tầm nhìn là rõ ràng và bộ công cụ đã hoàn chỉnh, hiệu quả của các khung khổ này phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng triển khai và năng lực vận hành thực tế của từng quốc gia thành viên. Việc áp dụng Version 4 của Phân loại tài chính bền vững vào năm 2026 sẽ là phép thử đầu tiên. Phiên bản này bổ sung chuẩn Plus Standard nhằm tạo ra một nhãn bền vững nhất quán giữa các thị trường.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc xây dựng hạ tầng vận hành cần thiết: các bảng đối chiếu, biểu mẫu tiêu chuẩn và hệ thống minh bạch dữ liệu. Nếu không có các công cụ này, tiêu chuẩn dù nghiêm ngặt đến đâu cũng sẽ chỉ dừng lại ở mức văn bản.

Thị trường carbon tự nguyện là một ví dụ điển hình về sự khác biệt giữa tham vọng và thực tế. Kế hoạch và hướng dẫn phát triển thị trường carbon tự nguyện của ASEAN nhằm mục tiêu xây dựng một thị trường tín chỉ carbon có tính liêm chính cao và tương thích với tài chính truyền thống.

Tuy nhiên, ông Eugene Wong, CEO Viện Tài chính Bền vững châu Á, chỉ ra những trở ngại lớn: mức độ phân mảnh cao (hơn 10 thị trường carbon tự nguyện tại châu Á - Thái Bình Dương) và thiếu sự tương tác giữa các nền tảng giao dịch.

Sự phân mảnh này đe dọa trực tiếp đến tính liêm chính của thị trường, một yếu tố sống còn để duy trì niềm tin của nhà đầu tư. Quyết định mạnh tay hủy bỏ tín chỉ carbon kém chất lượng, như bà Singh đã chia sẻ, là cần thiết.

Nếu cho phép tín chỉ chất lượng thấp lưu hành, uy tín của toàn bộ thị trường sẽ sụp đổ. Việc ASEAN quy định tín chỉ carbon chỉ được dùng như biện pháp cuối cùng, sau khi doanh nghiệp đã dùng hết các phương án giảm phát thải khác, là một quy tắc khôn ngoan nhằm đảm bảo tính bổ sung của tín chỉ.

Một khoảng trống lớn khác nằm ở năng lực ESG của khu vực, đặc biệt là ở yếu tố môi trường (E). Dù các tập đoàn logistics toàn cầu đã nhận yêu cầu ESG từ khách hàng, nhưng xu hướng này vẫn chủ yếu đến từ các doanh nghiệp đa quốc gia, đặc biệt là châu Âu.

Bà Lynn Neo, Giám đốc WeFreight Malaysia, chỉ ra rằng, phần lớn chủ hàng tại Malaysia và khu vực Đông Nam Á vẫn chưa áp dụng hoặc chưa bị yêu cầu công bố ESG. Điều này cho thấy sự chấp nhận và áp lực thực tế vẫn còn hạn chế trong nội bộ khu vực.

Trong khi tiêu chuẩn lao động (S) và quản trị (G) đã tương đối hoàn thiện, yếu tố môi trường vẫn là thách thức lớn nhất do chi phí và hạ tầng xanh còn hạn chế. Các quốc gia ASEAN như Malaysia vẫn đang vật lộn để hoàn thiện cơ sở hạ tầng logistics xanh, từ năng lượng tái tạo đến hệ thống theo dõi carbon.

Bộ quy tắc ESG mới của ASEAN là một kế hoạch tổng thể, thông minh và mang tính chiến lược cao, hứa hẹn một sự chuyển đổi vĩ mô. Tuy nhiên, nó chỉ có thể thành công nếu vượt qua được kỳ kiểm tra thực tế trong quá trình triển khai năm 2026.

Sự thành bại sẽ nằm ở khả năng xây dựng hạ tầng vận hành, tạo ra sự thống nhất xuyên biên giới và giải quyết triệt để vấn đề liêm chính của thị trường carbon. Nếu các cấu phần vận hành được hoàn thiện, AP 2026 sẽ thực sự đưa ASEAN vào giai đoạn phát triển bền vững hiệu quả. Còn nếu không, sự phân mảnh và tình trạng nằm ở mức định hướng sẽ tiếp diễn, làm suy giảm niềm tin và làm chậm lại dòng vốn xanh mà khu vực đang rất khao khát.