Xuất khẩu rau quả tăng trưởng, áp lực tiêu chuẩn ngày càng lớn

Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, trong khi nhiều thị trường khác ghi nhận tăng trưởng tích cực. Để duy trì đà tăng, doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng vùng trồng, chuẩn hóa cơ sở đóng gói và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Trung Quốc tăng nhập khẩu, rau quả Việt Nam mở rộng thị phần

Kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong tháng 9/2026 đạt 1,13 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ ba liên tiếp vượt mốc 1 tỷ USD. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu giảm 17,8% so với tháng 8 và giảm 13,9% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy kết quả chung vẫn tích cực, nhưng hoạt động xuất khẩu đang có sự điều chỉnh sau giai đoạn tăng trưởng cao.

Trong 9 tháng đầu năm, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí thị trường lớn nhất với kim ngạch 4,72 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ, chiếm 64,8% tổng giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Hoa Kỳ đứng thứ hai với 484,7 triệu USD, tăng 19,2%; Hàn Quốc đạt 263,6 triệu USD, tăng 11,1%; Nhật Bản đạt 193,8 triệu USD, tăng 6,2%.

Nhiều thị trường như Australia, Malaysia, Đức, Nga và Canada duy trì mức tăng trưởng hai con số. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Campuchia tăng trưởng ở mức ba con số. Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu sang Thái Lan đạt 83,8 triệu USD, giảm 6,9%; UAE đạt 55,9 triệu USD, giảm 34,6%.

Kết quả trên cho thấy rau quả Việt Nam tiếp tục mở rộng đầu ra tại nhiều thị trường. Tuy nhiên, mức độ tập trung lớn vào Trung Quốc khiến doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa khách hàng, nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu nhập khẩu ngày càng chặt chẽ.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu rau, hoa, củ, quả và sản phẩm chế biến với tổng trị giá 19,13 tỷ USD, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm 2025. Thái Lan là nguồn cung lớn nhất, đạt 6,05 tỷ USD, chiếm 35,8% thị phần. Việt Nam đứng thứ hai với 4,04 tỷ USD, tăng 32,4%, nâng thị phần lên 21,1%, so với mức 17% cùng kỳ năm trước.

Tốc độ tăng trưởng của Việt Nam cao hơn mức tăng chung của thị trường nhập khẩu Trung Quốc. Đây là tín hiệu tích cực đối với doanh nghiệp xuất khẩu rau quả, đồng thời cho thấy khả năng mở rộng thị phần khi sản phẩm đáp ứng nhu cầu và yêu cầu nhập khẩu.

Dù vậy, xuất khẩu sang Trung Quốc trong tháng 9/2026 đạt 845,6 triệu USD, giảm 20,3% so với tháng trước. Biến động này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp theo dõi sát nhu cầu thị trường, điều chỉnh kế hoạch sản xuất và tổ chức giao hàng phù hợp.

Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Nhật Bản tiếp tục là những thị trường quan trọng. Việc duy trì tăng trưởng tại các thị trường này giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc vào một đầu ra và mở rộng cơ hội cho các nhóm sản phẩm có chất lượng cao.

Tuy nhiên, khả năng duy trì thị phần phụ thuộc trực tiếp vào việc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật. Doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, thực hiện đúng quy định về mã số vùng trồng, đáp ứng yêu cầu đối với cơ sở đóng gói và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Những khâu này phải được tổ chức xuyên suốt quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế và xuất khẩu.

Nếu quản lý vùng trồng thiếu chặt chẽ hoặc hồ sơ truy xuất không đầy đủ, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi tiếp cận thị trường nhập khẩu. Vì vậy, đầu tư cho kiểm soát chất lượng và quản lý dữ liệu sản xuất cần được xem là một phần của hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ thực hiện khi chuẩn bị xuất hàng.

Chế biến sâu mở thêm dư địa cho doanh nghiệp

Bên cạnh xuất khẩu rau quả tươi, thị trường thế giới đang gia tăng nhu cầu đối với các thành phần tự nhiên phục vụ thực phẩm, đồ uống pha sẵn và thực phẩm chức năng. Thị trường tinh chất cam quýt toàn cầu được dự báo tăng từ 17,94 tỷ USD năm 2025 lên 18,77 tỷ USD năm 2026 và đạt 23,72 tỷ USD vào năm 2031, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 4,8% trong giai đoạn 2026–2031.

Các nhà chế biến ngày càng chú trọng chất lượng ổn định, thông số kỹ thuật và công thức nhãn sạch. Việc thu hồi các hợp chất có giá trị từ phụ phẩm chế biến cũng được quan tâm nhằm sử dụng hiệu quả nguyên liệu và phát triển sản phẩm mới.

Xu hướng này mở ra hướng đi cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng tỷ trọng chế biến sâu, kéo dài thời hạn bảo quản và giảm áp lực tiêu thụ sản phẩm tươi trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, để tham gia phân khúc này, doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ, kiểm soát chất lượng và bảo đảm tính ổn định của sản phẩm theo yêu cầu khách hàng.

Kinh nghiệm từ Philippines cho thấy công nghệ bảo quản có thể hỗ trợ mở rộng thị trường. Nước này đã xuất khẩu chính ngạch lô 7.000 kg chuối Cardava, còn gọi là chuối Saba, hấp đông lạnh sang Australia. Quy trình sử dụng chuối đạt độ chín từ 90–100%, hấp nguyên quả trước khi cấp đông nhanh ở nhiệt độ -18°C, giúp kéo dài thời hạn bảo quản lên đến một năm.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, chế biến và bảo quản hiện đại có thể giúp đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ và tiếp cận các kênh phân phối có yêu cầu cao. Việc lựa chọn công nghệ cần căn cứ vào đặc tính từng loại nông sản, thị trường mục tiêu và hiệu quả đầu tư.

Trong những tháng cuối năm 2026, nhu cầu tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu rau quả. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần củng cố vùng nguyên liệu, tuân thủ tiêu chuẩn nhập khẩu, phát triển chế biến sâu và mở rộng thị trường.

Kết quả xuất khẩu 9 tháng đầu năm cho thấy ngành rau quả vẫn duy trì đà tăng trưởng, nhưng yêu cầu cạnh tranh đang chuyển mạnh sang chất lượng, khả năng truy xuất và năng lực chế biến. Doanh nghiệp cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu này để duy trì thị phần và nâng cao hiệu quả xuất khẩu trong thời gian tới.