Xuất khẩu rau quả phá kỷ lục nhờ tư duy thích ứng

Khả năng lội ngược dòng

Bước vào năm 2025, ngành rau quả Việt Nam đối diện với bức tường thử thách không hề nhỏ là những hàng rào kỹ thuật khắt khe hơn từ các thị trường truyền thống như Trung Quốc, châu Âu và chính sách thuế quan từ thị trường Mỹ. Sự lúng túng ban đầu khiến kim ngạch xuất khẩu có thời điểm giảm sút, nhưng chính sau cú sốc đó, sự bứt tốc mạnh mẽ trong những tháng cuối năm đã làm nên một kỳ tích với kim ngạch 11 tháng đạt hơn 7,7 tỷ USD, tăng trưởng 17,3% và thiết lập mức xuất khẩu cao nhất từ trước tới nay.

Thành quả này không chỉ là con số mà còn là minh chứng cho tinh thần dám đối mặt và khả năng thích ứng nhanh, đúng hướng của doanh nghiệp và nông hộ. Thị trường khó khăn đã buộc ngành rau quả phải học cách khắc chế, rút ra bài học kinh nghiệm để phát huy tối đa tiềm lực.

Với đà tăng trưởng ngoạn mục này, ngành rau quả hoàn toàn có khả năng cán mốc 8,5 tỷ USD cho cả năm, vượt mục tiêu đề ra là 8 tỷ USD, mở ra triển vọng hướng tới 10 tỷ USD vào năm 2026.

Động lực chính tạo nên sự bứt phá này là sự chuyển mình nội tại kết hợp với đòn bẩy chính sách. Sầu riêng vẫn giữ vai trò đầu tàu, nhưng điểm khác biệt là doanh nghiệp đã không còn chỉ xuất khẩu hàng tươi mà mạnh dạn đầu tư vào công nghệ cấp đông đạt chuẩn quốc tế, xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU và Mỹ.

Việc đầu tư vào chế biến sâu này không chỉ gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn giảm rủi ro mùa vụ, tạo sự ổn định cho chuỗi cung ứng. Cùng với sầu riêng, sự phục hồi của nhiều loại trái cây nhiệt đới khác như xoài, mít, thanh long tại các thị trường có Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Việt Nam cho thấy khả năng tận dụng tối đa lợi thế từ các cam kết quốc tế.

Mấu chốt của dấu ấn này, theo Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên là sự vào cuộc kịp thời của Chính phủ và các bộ, ngành. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang dịch chuyển theo xu hướng tiêu dùng xanh, sạch và đặt nặng hàng rào kỹ thuật, sự hỗ trợ, dẫn dắt của cơ quan quản lý trở nên tối quan trọng.

Việc tận dụng tốt các FTA, đàm phán và ký kết các Nghị định thư xuất khẩu, như Nghị định thư xuất khẩu mít tươi sang Trung Quốc vào cuối tháng 11, đã khơi thông luồng xuất khẩu chính ngạch, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nông sản Việt tiếp cận thị trường trọng điểm. Đây là sự đồng hành không thể thiếu để doanh nghiệp và nông hộ sớm vượt qua rào cản, đi đúng hướng và đạt được hiệu quả kinh tế cao.

Cạnh tranh bằng chất lượng và tiêu chuẩn

Thành công trong năm 2025 đã đưa ngành rau quả bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi cơ hội lớn đi kèm với mức độ cạnh tranh khốc liệt và rủi ro khó lường hơn. Thực tế cho thấy, các quốc gia xuất khẩu trái cây khác cũng đang nỗ lực tối ưu hóa chi phí và đầu tư nguyên liệu đạt chuẩn, khiến Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt cả về chất lượng lẫn giá thành.

Để giữ vững và phát huy thành quả, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục dựa vào số lượng mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng và tiêu chuẩn. Đây là yêu cầu bắt buộc và là giải pháp căn cơ để đối phó với xu hướng các thị trường lớn sẽ tiếp tục siết chặt quy định về nguồn gốc xuất xứ, đóng gói nhãn mác, cũng như áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Trước hết, doanh nghiệp cần tập trung tháo gỡ khó khăn nội tại thông qua việc đầu tư bài bản, nâng cao trình độ sản xuất. Việc mở rộng vùng trồng đạt chuẩn quốc tế, đặc biệt là tiêu chuẩn Global Gap hoặc tương đương là chìa khóa để chủ động sản xuất, đáp ứng kịp thời các đơn hàng tăng nhanh. Tiêu chuẩn không chỉ là giấy thông hành mà còn là sự bảo chứng cho chất lượng và trách nhiệm sản xuất.

Thứ hai, việc ổn định và điều chỉnh giảm chi phí logistics là yếu tố quyết định để nông sản Việt không bị thua thiệt về giá thành khi vươn ra các thị trường xa như Mỹ, châu Âu, nơi thị trường đang tăng trưởng tốt.

Song song với đó, đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ chế biến như kho lạnh, thiết bị công nghệ hiện đại và xây dựng thương hiệu riêng là những bước đi chiến lược, giúp ngành rau quả thoát khỏi vòng luẩn quẩn của xuất khẩu thô.

Nói cách khác, doanh nghiệp Việt phải chuyển đổi tư duy sản xuất: không chỉ là sản xuất những gì mình có mà là sản xuất theo tư duy thị trường. Tư duy này đòi hỏi sự đầu tư có trách nhiệm, nâng cao chất lượng sản phẩm để đạt được mục tiêu xuất khẩu bền vững, tránh tình trạng dư thừa cục bộ và rủi ro rớt giá theo mùa vụ.

 Sự bứt phá trong năm 2025 là kết quả của việc xoay trục thích ứng; nhưng để giữ vững ngôi vị kỷ lục và tiến tới mục tiêu 10 tỷ USD, sự chuyển mình toàn diện về chất lượng và tiêu chuẩn là con đường duy nhất, tạo nên một vị thế vững chắc cho nông sản Việt trên bản đồ thương mại toàn cầu.