Đồng hành cùng nông dân, doanh nghiệp để kiến tạo nền nông nghiệp xanh và bền vững

Hướng tới nền nông nghiệp hiện đại và hội nhập

Tại Diễn đàn hàng nghìn ý kiến, kiến nghị từ các vùng nông thôn trên cả nước được chuyển tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Hội Nông dân Việt Nam xoay quanh các vấn đề cải cách thể chế, thúc đẩy khoa học công nghệ đến tổ chức sản xuất, mỗi nhóm vấn đề đều phản ánh những đòi hỏi thực tế trong quá trình chuyển mình của nông nghiệp Việt Nam.

Nhóm chủ đề đầu tiên được nhiều nông dân đề cập là cải cách thủ tục hành chính và phân cấp quản lý. Việc chuyển giao quyền quản lý về địa phương trong các lĩnh vực như đất đai, khuyến nông hay môi trường đòi hỏi cơ chế điều hành linh hoạt, minh bạch và giảm bớt các tầng nấc trung gian. Nông dân mong muốn được tiếp cận nhanh hơn với chính sách, thay vì phải mất thời gian “xin – chờ – cấp phép”.

Song song, các đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp. Từ việc truy xuất nguồn gốc nông sản đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong canh tác, nhu cầu đổi mới đang hiện hữu ở mọi quy mô sản xuất. Công nghệ không còn là đặc quyền của doanh nghiệp lớn, mà phải trở thành công cụ phổ biến để nâng cao năng suất, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí cho người nông dân.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, trọng tâm trong giai đoạn tới là chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, xanh và tuần hoàn. Bộ sẽ triển khai Đề án giảm phát thải trong trồng trọt giai đoạn 2025–2035, hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050. Cùng với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về đất trồng, cây trồng, vật nuôi, kết hợp cảm biến môi trường và trí tuệ nhân tạo sẽ giúp nông dân canh tác chính xác, tiết kiệm tài nguyên và kiểm soát rủi ro khí hậu.

“Nông dân Việt Nam rất giỏi thích ứng, nhưng giờ là lúc cần sản xuất có dữ liệu, có kế hoạch, có liên kết. Chỉ khi đó, nông nghiệp mới có thể phát triển bền vững và cạnh tranh quốc tế,” Bộ trưởng nói.

Tăng cường liên kết, mở rộng chuỗi giá trị nông sản

Một trong những điểm nghẽn lớn được nêu tại diễn đàn là tình trạng tắc nghẽn trong xuất khẩu nông sản, điển hình là sầu riêng, một mặt hàng chiến lược mới của Việt Nam tại thị trường Trung Quốc. Nhiều hợp tác xã ở Tây Nguyên phản ánh khó khăn do các phòng kiểm nghiệm tạm ngừng hoạt động, khiến thủ tục xuất khẩu bị đình trệ.

Trước vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã làm việc trực tiếp với cơ quan Hải quan Trung Quốc để thống nhất quy trình kiểm nghiệm và chỉ đạo tăng năng lực cho các đơn vị đủ điều kiện được công nhận. Bộ trưởng yêu cầu “rà soát toàn bộ hệ thống kiểm nghiệm, vận hành hết công suất, bổ sung nhân lực và thiết bị để không còn tình trạng ùn tắc.”

Song song đó, Bộ đang thúc đẩy số hóa mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, coi đây là công cụ cốt lõi để truy xuất nguồn gốc minh bạch và bảo đảm uy tín nông sản Việt. Việc ứng dụng công nghệ số sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên các thị trường có yêu cầu cao về tiêu chuẩn môi trường và xã hội.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh vai trò của kinh tế tập thể – mắt xích trung gian giữa nông dân và doanh nghiệp. Ông cho biết Bộ đang phối hợp với các bộ ngành liên quan để hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh và quỹ hỗ trợ dành riêng cho hợp tác xã nông nghiệp. Các tổ công tác chuyên trách sẽ được thành lập để hỗ trợ trực tiếp mô hình hợp tác xã kiểu mới, giúp họ tiếp cận công nghệ, vốn và thị trường.

“Nếu nông dân đi một mình, họ chỉ là người sản xuất nhỏ lẻ. Nhưng khi đi cùng hợp tác xã và doanh nghiệp, họ trở thành một phần của chuỗi giá trị lớn,” Bộ trưởng khẳng định. Đây cũng là hướng đi được nhiều chuyên gia coi là nền tảng cho quá trình chuyển đổi từ “nông dân sản xuất” sang “nhà kinh tế nông nghiệp”.

Trước phản ánh của nông dân về sự chồng chéo trong quản lý vật tư đầu vào như: phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, Bộ trưởng khẳng định sẽ đơn giản hóa quy chuẩn, thống nhất đầu mối quản lý và cắt bỏ trung gian. Mục tiêu là để “một loại phân bón không phải xin phép nhiều nơi,” giảm chi phí hành chính cho cả doanh nghiệp lẫn người sản xuất.

Cùng với đó, Bộ đang trình Chính phủ sửa đổi các nghị định liên quan đến tiêu chuẩn hàng hóa nông sản và an toàn thực phẩm, vừa tạo thuận lợi cho sản xuất trong nước, vừa đảm bảo đáp ứng yêu cầu quốc tế.