Giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp nông sản

Giảm gánh nặng tài chính, khơi thông dòng vốn xuất khẩu

Sau một thời gian ngắn áp dụng Luật Thuế Giá trị gia tăng (VAT) số 48/2024/QH15, nhiều bất cập đã nảy sinh, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, khiến các doanh nghiệp đứng trước gánh nặng tài chính khổng lồ. Việc buộc doanh nghiệp nộp trước mức thuế VAT 5% đối với nông sản mua bán ở khâu thương mại, sau đó mới làm thủ tục hoàn thuế đã gây ra tình trạng ứ đọng dòng tiền nghiêm trọng.

Các Hiệp hội ngành hàng ước tính, chỉ trong 6 tháng cuối năm 2025, số thuế VAT doanh nghiệp phải tạm ứng là rất lớn, lên tới hàng nghìn tỷ đồng như Hiệp hội Cà phê - Ca cao khoảng 5.000 tỷ đồng, Hiệp hội Hồ tiêu khoảng 2.162 tỷ đồng.

Trước thực trạng này, Bộ Tài chính đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi với ba đề xuất then chốt nhằm hoàn thiện chính sách thuế, giảm áp lực vốn và chi phí tạm ứng thuế cho doanh nghiệp.

Cụ thể là khôi phục khấu trừ VAT đầu vào cho nông sản sơ chế. Đề xuất ban hành lại quy định cho phép khấu trừ thuế VAT đầu vào đối với sản phẩm nông, lâm, thủy sản chưa qua chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường, ngay cả khi hàng hóa đó thuộc diện không phải kê khai, nộp thuế ở khâu thương mại.

Điều chỉnh này giúp giảm chi phí tạm ứng thuế cho doanh nghiệp thương mại, tránh tình trạng thuế thu rồi lại phải hoàn, đặc biệt với các mặt hàng có tỷ lệ xuất khẩu lớn như cá da trơn, hồ tiêu và cà phê.

Giảm chi phí sản xuất thức ăn chăn nuôi, với việc đề xuất sửa đổi chính sách thuế VAT đối với nông sản, thủy sản chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi.

Theo đó, cơ sở sản xuất kinh doanh thức ăn chăn nuôi sẽ không phải trả thuế VAT 5%, giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất và tăng khả năng cạnh tranh với sản phẩm thức ăn chăn nuôi nhập khẩu.

Cùng với đó là xóa bỏ bất lợi cho doanh nghiệp nội địa. Cơ chế hiện hành tạo ra sự khác biệt đối xử giữa nông sản sản xuất trong nước phải nộp trước 5% VAT) và hàng nhập khẩu không chịu VAT tại khâu nhập khẩu, làm gia tăng bất lợi cho doanh nghiệp nội địa ngay trên “sân nhà”. Các đề xuất sửa đổi này nhằm tạo lập môi trường thuế minh bạch, công bằng hơn.

Bãi bỏ điều kiện hoàn thuế và nâng cao trách nhiệm pháp lý độc lập

Bên cạnh vấn đề chi phí tạm ứng thuế, một vướng mắc lớn khác làm chậm quá trình hoàn thuế cho doanh nghiệp xuất khẩu là quy định điều kiện hoàn thuế VAT phụ thuộc vào việc người bán đã kê khai, nộp thuế hay chưa.

Vấn đề cốt lõi là doanh nghiệp xuất khẩu (người mua) không có công cụ pháp lý hoặc kỹ thuật nào để xác minh tình trạng tuân thủ thuế của người bán tại thời điểm lập hồ sơ hoàn thuế. Quy định này không chỉ kéo dài thời gian hoàn thuế mà còn được cho là chưa phù hợp với nguyên tắc chịu trách nhiệm của từng chủ thể. Người mua và người bán là các chủ thể khác nhau và phải chịu trách nhiệm riêng rẽ, độc lập với nghĩa vụ thuế của mình.

Việc doanh nghiệp xuất khẩu phải ứng tiền nộp thuế trong khi chờ xác minh và hoàn thuế đã làm gia tăng rủi ro và chi phí tài chính. Do đó, Bộ Tài chính đã đề xuất bãi bỏ quy định điều kiện hoàn thuế VAT phụ thuộc vào việc người bán đã kê khai, nộp thuế.

Với thay đổi này, quá trình hoàn thuế sẽ được thực hiện theo đúng quy định đối với người xuất khẩu mà không phải chờ xác minh bên bán đã tuân thủ thuế hay chưa. Thay đổi này nhằm rút ngắn thời gian hoàn thuế cho doanh nghiệp, tháo gỡ rủi ro và chi phí tài chính do doanh nghiệp phải ứng tiền nộp trước.

Quyết định khôi phục cơ chế khấu trừ thuế giá trị gia tăng và bãi bỏ điều kiện hoàn thuế phức tạp của Bộ Tài chính không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật mà là một hành động giải cứu chiến lược đối với dòng tiền của ngành nông nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu.

Việc tháo gỡ gánh nặng tạm ứng hàng nghìn tỷ đồng thuế VAT không chỉ giúp doanh nghiệp "thở phào" mà còn trực tiếp phá vỡ vòng lặp ứ đọng vốn, khơi thông nguồn lực để tái đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hơn thế nữa, việc đảm bảo tính công bằng giữa nông sản nội địa và hàng nhập khẩu, cùng với việc giảm chi phí sản xuất thức ăn chăn nuôi, sẽ tạo ra một cú hích kép gia tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam ngay trên sân nhà và trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bằng cách xóa bỏ quy định hoàn thuế phụ thuộc vào bên bán, Luật sửa đổi đã khẳng định nguyên tắc trách nhiệm pháp lý độc lập của mỗi chủ thể, mang lại sự minh bạch, ổn định và tốc độ trong quy trình hành chính thuế.

Những thay đổi này là nền tảng vững chắc để ngành nông nghiệp với tiềm lực xuất khẩu dồi dào có thể tăng tốc bứt phá, tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một môi trường thuế minh bạch và kiến tạo cho phát triển bền vững.