Xăng E10 - Từ trải nghiệm đến niềm tin

Dù việc chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học là một xu hướng tất yếu của thế giới, nhưng cách làm đột ngột, thiếu lộ trình rõ ràng đang đẩy chính sách vào một thế khó, buộc người dân phải đối mặt với rủi ro và sự thiếu an tâm. Bài học từ sự thất bại của xăng E5 vẫn còn đó và nó đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu Việt Nam có đang lặp lại vết xe đổ, hay sẽ tìm ra một con đường chuyển đổi bền vững hơn?

Sự hoài nghi của người tiêu dùng không phải là vô cớ, bởi họ đã từng trải qua một bài học thất bại mang tên xăng E5. Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, dù được áp dụng từ năm 2018 và hưởng nhiều ưu đãi, tỷ lệ tiêu thụ xăng E5 trên tổng lượng xăng bán ra vẫn chỉ đạt 13% trong năm đầu tiên và thậm chí còn giảm sau đó.

Dù được quảng bá về lợi ích môi trường và giá thành rẻ hơn, E5 vẫn không thể tạo được niềm tin. Người tiêu dùng đã phản ánh E5 gây hao nhiên liệu hơn, thậm chí ảnh hưởng đến động cơ. Câu chuyện này minh chứng rằng, một chính sách muốn thành công phải bắt đầu từ trải nghiệm thực tế, chứ không phải chỉ từ những con số trên giấy.

Đề xuất lần này còn đáng lo ngại hơn khi muốn "khai tử" một loại nhiên liệu mà người dân đã tin dùng hàng chục năm. Một khảo sát nhanh tại các cây xăng cho thấy, hơn 80% khách hàng vẫn ưu tiên chọn xăng A95.

Sự khác biệt về giá không đủ để thay đổi thói quen và sự an tâm này. Việc loại bỏ A95 có thể dẫn đến một làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ người tiêu dùng, nhất là khi họ cảm thấy mình đang bị tước đi quyền lựa chọn.

PGS, TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP HCM, nhấn mạnh rằng một chính sách liên quan trực tiếp đến hàng chục triệu phương tiện không thể dựa trên ý chí chủ quan, mà phải được kiểm chứng bằng thực tiễn.

Nếu vội vàng loại bỏ xăng A95, sẽ xuất hiện nhiều rủi ro như: nguy cơ hư hỏng động cơ, đặc biệt ở các dòng xe đời mới chưa có khuyến nghị dùng E10; tranh chấp về bảo hành; chi phí sửa chữa tăng thêm và cả làn sóng bức xúc trong dư luận.

Không chỉ người tiêu dùng, các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu cũng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề. Việc thay đổi cơ cấu nguồn cung, bồn chứa, đường ống hay thiết bị đo lường đều đòi hỏi chi phí không hề nhỏ. Nếu lộ trình quá gấp gáp, nhiều cửa hàng xăng dầu có thể lúng túng trong vận hành, thậm chí thua lỗ.

Một chính sách chuyển đổi chỉ bền vững khi hài hòa được lợi ích của cả người dân và doanh nghiệp, bởi họ chính là mắt xích trung gian để đưa nhiên liệu tới tay xã hội. Việc này đòi hỏi một sự tính toán cẩn thận và một lộ trình phù hợp để tránh gây sốc cho thị trường và cả chuỗi cung ứng.

Trong khi Việt Nam đang đứng trước nguy cơ lặp lại vết xe đổ của E5, nhiều quốc gia đã có những bước đi khác biệt. Ở Thái Lan, chính phủ đã cho phép các loại xăng sinh học như E10 và E20 tồn tại song song với xăng khoáng truyền thống trong nhiều năm. Thay vì áp đặt, họ giảm dần sự phổ biến của xăng truyền thống bằng cách tăng thuế và khuyến khích người dân sử dụng xăng sinh học thông qua giá cả cạnh tranh.

Tương tự, Brazil đã áp dụng một lộ trình chuyển đổi linh hoạt, cho phép người dân tự do lựa chọn giữa ethanol và xăng pha, đi kèm với một hệ thống giám sát chất lượng chặt chẽ và chính sách dài hạn để ổn định nguồn cung. Kết quả là Brazil đã thành công trong việc chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học mà không gây xáo trộn xã hội.

Những mô hình này cho thấy, yếu tố cốt lõi của một chính sách chuyển đổi thành công là sự linh hoạt và minh bạch. Chính sách không nên đi theo hướng áp đặt, mà cần phải đặt niềm tin của người dân lên hàng đầu.

Thay vì loại bỏ đột ngột, hãy tạo một giai đoạn chuyển tiếp, cho phép cả xăng A95 và E10 cùng tồn tại. Đây không chỉ là một giải pháp hợp lý mà còn là một cơ hội để chính sách tự kiểm chứng và lấy lại niềm tin đã mất.

Như PGS, TS Đỗ Văn Dũng khẳng định, không nên nóng vội, càng không thể áp đặt. Bài học từ E5 là lời nhắc nhở, muốn chính sách thành công, hãy để thực tiễn trả lời thay vì buộc người tiêu dùng phải sử dụng. Con đường chuyển đổi sang E10 chỉ có thể bền vững khi đi từng bước chắc chắn và dựa trên sự đồng thuận của xã hội.

Chuyển đổi sang nhiên liệu sạch là xu hướng tất yếu, nhưng con đường đi đến đó cần phải thận trọng. Việc loại bỏ xăng A95 mà không có một lộ trình chuyển tiếp đủ dài, không có sự kiểm chứng thực tế và không lắng nghe tiếng nói của người dân là một sự "đặt cược" đầy rủi ro.

Chính sách này có thể sẽ thành công trên lý thuyết, nhưng sẽ gặp thất bại trên thực tế nếu nó không thể giải quyết được những lo lắng của người dân. Niềm tin, một khi đã mất, rất khó để lấy lại. Và trong một xã hội hiện đại, niềm tin đó chính là nền tảng vững chắc nhất để mọi chính sách có thể đi vào cuộc sống một cách tự nhiên và bền vững.