Tấc đất không hóa tấc vàng

Thực tiễn, quy hoạch miệng, sốt ảo đất nền đang là thực trạng nhức nhối của thị trường bất động sản “giả, lậu, ma” tưởng chừng như khó qua mắt luật pháp, nhưng lại nở rộ và điềm nhiên diễn ra ở hầu khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước lâu nay.

Không thể phủ nhận, khi “chiếc áo” đô thị đang trở nên chật hẹp, nhiều nơi bị biến dạng đến ngộp thở, việc đi trước, đón đầu xu hướng dịch chuyển đất nền, dự án ở ngoại thành hay các tỉnh vùng ven là một thực tế tất yếu khó tránh. Nhưng đằng sau việc hàng loạt các dự án ảo được quy hoạch từ miệng các nhà đầu tư, mà thực chất là cò đất tung ra lừa đảo người dân khiến bao nhiêu người nhà tan cửa nát, vỡ nợ, rơi vào bẫy tín dụng đen… đó chính là kẽ hở của pháp lý, cách thực thi và tham nhũng.

Ở nhiều nơi, vẫn còn đó không ít vụ việc lãng phí đất tại đô thị và nông thôn. Nhiều doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả nhưng lại được giao rất nhiều đất, có những khu “đất vàng” trị giá lên đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Thậm chí, doanh nghiệp được giao đất nhiều đến mức sử dụng không hết, bỏ hoang hoặc cho tư nhân thuê lại với giá bèo bọt, trong khi người dân không có đất sản xuất. Chưa kể, rất nhiều sai phạm nghiêm trọng trong quản lý và sử dụng đất khi cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, gây thất thoát lớn tài sản quốc gia.

Trong công cuộc chỉnh trang đô thị liên quan đến đất với quy mô và tốc độ như mấy thập niên vừa qua, cái được là rất lớn, rất bao trùm. Nhưng công bằng mà nói, để có cái được rất lớn, rất bao trùm cho hàng chục triệu người thụ hưởng ấy, một số cư dân nghèo - trước hết là nông dân vẫn chịu nhiều thiệt thòi, có nơi người dân phải thu hẹp diện tích thổ cư, diện tích canh tác, thậm chí, xóa trắng diện tích canh tác.

Phát triển công nghiệp là xu hướng không phải bàn cãi, tuy vậy, bất cập trong quy hoạch, tùy tiện trong chấp hành pháp luật về đất đai, áp lực phát triển nóng… đã biến hàng nghìn ha đất nông nghiệp cùng hàng trăm tỷ đồng đầu tư cho nhiều khu công nghiệp trở nên lãng phí. Ngân sách Nhà nước và “bờ xôi, ruộng mật” mà người dân ngàn đời khai khẩn bỗng chốc bị thu hồi rồi để phơi nắng, phơi sương...

Thực tế, với 1 ha đất nông nghiệp, chúng ta chỉ cần khoảng vài lao động, nhưng với 1 ha đất sử dụng cho mục đích công nghiệp, có thể huy động được tới hàng trăm lao động. Đây là một lý do để các địa phương “nóng lòng” muốn chuyển đất nông nghiệp thành đất công nghiệp để “lo” công ăn việc làm cho người lao động địa phương nhằm tăng thu ngân sách.

Để rồi dòng người từ nông thôn hối hả chuyển vào đô thị gây nên sự quá tải ngày càng trầm trọng về cơ sở hạ tầng, về chất lượng văn hóa của cuộc sống. Xót xa nhất là dần dà nông thôn trở thành nơi không ai muốn ở, nông nghiệp đang là ngành ít ai muốn đầu tư, nền văn hóa làng, cội nguồn của bản sắc văn hóa Việt Nam đang bị mai một, những giá trị truyền thống bị phôi pha, các thế hệ tương lai sẽ bỏ rơi nông thôn.

Còn ngay tại các đô thị, câu chuyện lãng phí đất đai chưa bao giờ hết nóng. Hiển hiện trên những nẻo đường nội đô đất chật người đông, mỗi khoảng trống “vàng” của không gian vật lý đó đều để lộ ít hay nhiều, to hay nhỏ những lỗ hổng về trách nhiệm, về trình độ tư duy quy hoạch và quản lý đô thị.

Cũng chính bởi thế, chuyện phải minh bạch thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai luôn rất nóng trên các diễn đàn, nhất là các cuộc tiếp xúc cử tri, đối thoại với người đứng đầu địa phương, cơ quan, đơn vị.

Lãng phí là vấn đề đáng lo ngại, người dân bức xúc trước thực trạng này. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh như vậy tại phiên thảo luận tổ kỳ họp thứ 8 Quốc hội Khóa XV về tình hình kinh tế - xã hội, ngày 26/10.

Tổng Bí thư đã đề cập một vài dẫn chứng về thực trạng lãng phí hiện nay. Theo Tổng Bí thư, nhiều khu đất người dân gọi là "đất vàng" nhưng hàng chục năm để cỏ mọc. Vậy ai chịu trách nhiệm về tình trạng này?

Tổng Bí thư cho rằng, đây là tài sản của nhà nước, là tiền của nhân dân nên phải có người chịu trách nhiệm. Vướng mắc điểm nào thì phải tháo gỡ điểm đó. Tổng Bí thư một lần nữa nhấn mạnh phải có người chịu trách nhiệm.

Nhắc đến dự án chống ngập ở TP.HCM với tổng mức đầu tư 10.000 tỷ đồng, Tổng Bí thư cho biết, đã qua 2 nhiệm kỳ, người dân địa phương vẫn chịu cảnh ngập lụt, trong khi tiền Nhà nước bỏ ra.

Tổng Bí thư tiếp tục dẫn chứng 2 bệnh viện tại tỉnh Hà Nam được đầu tư nhiều năm nhưng chưa đưa vào sử dụng (Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức cơ sở 2). Theo Tổng Bí thư, các dự án này nếu của tư nhân thì họ đã đưa vào hoạt động và hoàn thành việc thu hồi vốn.

Vấn đề giải ngân vốn đầu tư công còn chậm, "có tiền không tiêu được" cũng được Tổng Bí thư nhắc đến như một tình trạng lãng phí. Với kết quả giải ngân sau 9 tháng đầu năm 2024 đã được công bố, Tổng Bí thư đặt vấn đề hết năm nay "liệu có tiêu hết được không?".

Bên cạnh đó, các chương trình mục tiêu quốc gia cũng chậm được giải ngân, dù vướng mắc đã được nêu ra để tháo gỡ. "Đó là do ai? Là do mình thôi. Sao thấy vướng mà cứ để làm khó mình đến thế? Khó đến đâu gỡ đến đó, nhìn từng cái mà gỡ. Quy định thế nào mà đến nhà nước còn không làm được thì doanh nghiệp làm sao làm được?" - Tổng Bí thư đặt vấn đề.

Theo Tổng Bí thư, nhiều dự án tại các địa phương giao cho doanh nghiệp triển khai nhưng do vướng mắc nên đang "đứng chờ nhau". Do đó, Tổng Bí thư yêu cầu phải phối hợp các cấp, các ngành để tháo gỡ và triển khai ngay. Tổng Bí thư cho biết, rất sốt ruột khi nguồn lực đất nước không nhỏ song chưa được phát huy tương xứng, như vậy sẽ lỡ mất cơ hội phát triển. 

Về phát triển kinh tế - xã hội, Tổng Bí thư cho rằng, phải đi vào bền vững, thành quả phải đến tận tay người dân. Phải nâng cao được mức sống cụ thể của người dân và bộ mặt xã hội phải thay đổi.

Trước đó, vấn đề lãng phí đất đai đã được nhấn mạnh trong Nghị quyết 18-NQ/TW về “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao” được Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành gần đây. Nghị quyết 18 nêu rõ, công tác quản lý và sử dụng đất đai vẫn còn nhiều yếu kém, bất cập, hiệu quả tổng hợp chưa cao. Tình trạng tham nhũng, tiêu cực về đất đai vẫn còn rất lớn, nghiêm trọng, kéo dài ở nhiều nơi; khiếu kiện về đất đai tuy có giảm nhưng vẫn còn rất phổ biến, dai dẳng, kéo dài (chiếm tới khoảng 80% các khiếu kiện).

Nhận diện rõ chính là cơ sở để khắc phục lỗ hổng này, vì vậy, Nghị quyết 18 yêu cầu tăng tính công khai minh bạch bằng cách bỏ khung giá đất, xác lập cơ chế định giá thị trường, thay bằng định giá theo khung giá cố định. Đây là bước đi đúng đắn, nhằm hạn chế tiêu cực, tham nhũng trong lĩnh vực đất đai. Nghị quyết được kỳ vọng sẽ hạn chế được những bất cập, khai thông các điểm nghẽn trong chính sách, tạo sức bật từ nguồn lực đất đai thời gian tới.

Đất đai và quản lý đất đai luôn là vấn đề trọng tâm và có ý nghĩa cực kỳ trọng yếu trong quản lý Nhà nước. Bởi vậy, để hiện thực hóa kỳ vọng của Nghị quyết 18, cần coi trọng công tác thể chế hóa và thực thi nghiêm túc các quy định pháp lý cần thiết theo tinh thần Nghị quyết 18, được thực hiện bởi đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước về đất đai có trách nhiệm, tâm huyết, được tổ chức chặt chẽ, khoa học và kiểm soát quyền lực chặt chẽ theo quy định của pháp luật; cũng như tăng cường công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, đẩy mạnh vận động các tầng lớp nhân dân tích cực chấp hành và tham gia giám sát việc thực hiện Nghị quyết và chính sách, pháp luật về đất đai…

Thời gian qua, quản lý đất công chưa hiệu quả, điều mất đi không chỉ là tiền, là nguồn lực phát triển mà lớn hơn là niềm tin của nhân dân về sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật, về năng lực và sự công tâm của người quản lý sẽ bị hao mòn...

Gần đây, nhiều quan chức dính đến những sai phạm trong công tác quản lý, sử dụng đất công đã bị pháp luật xét xử. Đó là một tín hiệu đáng mừng trong nỗ lực lập lại trật tự trong lĩnh vực này nói riêng và cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Đảng nói chung. Tuy vậy, làm sao danh sách những vụ án tham nhũng, những cán bộ tham nhũng không kéo dài thêm; làm sao quyền tiếp cận thông tin của người dân được tôn trọng; làm sao những quy định của pháp luật về đất đai đi vào cuộc sống mới là điều cần suy nghĩ?!

Chống tiêu cực tham nhũng, trong đó, có vấn đề xây dựng văn hóa không tham nhũng, thước đo cuối cùng vẫn là sự hài lòng của người dân.