Nhà siêu mỏng và quyết tâm dày

UBND TP. Hà Nội vừa ban hành Quyết định 61/2024/QĐ-UBND quy định về một số nội dung thuộc lĩnh vực đất đai trên địa bàn thành phố, có hiệu lực từ 7/10/2024. Theo quy định mới của UBND TP. Hà Nội, mảnh đất sau thu hồi có diện tích dưới 15m2, mặt tiền hoặc chiều sâu so với chỉ giới xây dựng là 3m sẽ không được tồn tại.

Theo quyết định trên, các trường hợp không đủ điều kiện tồn tại đối với đất ở, thửa đất sau thu hồi có ít nhất một cạnh tiếp giáp tuyến đường giao thông và có diện tích đất nằm ngoài chỉ giới đường đỏ dưới 15m², kích thước mặt tiền hoặc chiều sâu so với chỉ giới xây dựng dưới 3m.

Thửa đất sau thu hồi không có lối đi và có diện tích đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép tách thửa cũng sẽ không được tồn tại. Đối với đất khác, thửa đất sau khi thu hồi có diện tích đất nằm ngoài chỉ giới đường đỏ dưới 50m2 không đủ điều kiện tồn tại.

UBND TP. Hà Nội cũng quy định rõ điều kiện hợp thửa cho các mảnh đất không đủ điều kiện tồn tại. Thời gian thực hiện thỏa thuận hợp thửa đất quy định nêu trên là 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp và 90 ngày đối với đất nông nghiệp, kể từ ngày UBND cấp huyện ban hành Thông báo thu hồi đất.

Thực tế tình trạng những căn nhà có diện tích siêu nhỏ (siêu mỏng) sau khi thi hồi đất làm đường nhiều năm nay vẫn là vấn đề nhức nhối ở các thành phố lớn. Để xử lý nhà siêu mỏng, siêu méo nhiều năm qua đã được Hà Nội ban hành, đưa ra hàng loạt văn bản, thậm chí, giao trách nhiệm cho người đứng đầu ở hệ thống chính quyền cơ sở.

Chẳng hạn, năm 2016, UBND TP ban hành Chỉ thị 20/CT-UBND, trong đó nêu rõ chủ tịch UBND các quận, huyện chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND TP về tình trạng tồn tại hoặc phát sinh thêm các trường hợp nhà, đất “siêu mỏng, siêu méo” trên các tuyến đường thuộc địa bàn quản lý.

Năm 2022, UBND TP. Hà Nội tiếp tục ban hành Kế hoạch 218/KH-UBND, trong đó yêu cầu UBND các quận, huyện kiên quyết không để phát sinh nhà, đất thuộc diện này ở hai bên đường, nhất là với những tuyến phố mới, các dự án mở đường. Thế nhưng, tại nhiều dự án mở đường, tuyến phố mới vẫn xuất hiện những căn nhà, mảnh đất chỉ vài mét vuông, làm mất mỹ quan đô thị.

Câu chuyện xử lý nhà siêu mỏng không phải là mới, song nếu không quyết liệt nó sẽ giống như những “dị tật” đô thị, trải qua nhiều lần “chữa trị” mãi không thuyên giảm.

Trong khi Nhà nước phải bỏ ra hàng trăm tỷ đồng để làm những con đường mới nhằm mang lại bộ mặt phong quang cho đô thị, những ngôi nhà siêu mỏng, siêu méo lại đang tồn tại như thách thức dư luận. Những ngôi nhà mang hình thù chẳng giống ai vẫn len lén mọc lên trên các tuyến phố thênh thang.

Rõ ràng, để xảy ra việc xây dựng nhà siêu mỏng, siêu méo trên bất kỳ tuyến phố nào, trước hết, trách nhiệm thuộc về chính quyền địa phương. Chủ yếu là trách nhiệm của Thanh tra xây dựng. Lực lượng này đã được tổ chức từ quận, huyện đến phường, xã, do vậy, không thể nói chuyện "không biết để xử lý kịp thời".

Tuy vậy, cũng không thể "trăm dâu đổ đầu... cơ sở". Các cơ quan hữu quan của các thành phố cũng có trách nhiệm khi chưa xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ về quản lý đô thị cũng như các văn bản hướng dẫn xử lý vi phạm sát với tình hình thực tế...

Và một thực tế là các cơ quan quản lý Nhà nước đang phải "chạy theo" vi phạm, nhưng cũng chỉ là xử lý phần "ngọn".

Để giải quyết triệt để tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo, chính quyền địa phương phải thật sự vào cuộc, không để tình trạng người dân cố bám trụ mặt đường theo kiểu "mạnh ai nấy làm".

Nhưng quan trọng hơn, nếu không quan tâm tới những thửa đất sau thu hồi và quy hoạch kiến trúc mặt ngoài tuyến phố... thì vẫn tồn tại những ô đất nhỏ hẹp, méo mó để những nhà siêu mỏng, siêu méo mọc lên. Theo các chuyên gia, hiện đã có Luật Đất đai, Luật Xây dựng… nhưng cần có thêm văn bản hướng dẫn như về vấn đề hợp khối, cấp phép xây dựng hoặc thiết kế đô thị. Khi mở đường mới phải có thiết kế đô thị, có giải pháp tổ chức không gian kiến trúc, nêu rõ những ngôi nhà nào được phép cải tạo, căn nào phải hợp khối. Hiện nay, chúng ta đã quy định tương đối rõ về diện tích nhưng hình dáng thế nào là hợp lý, thế nào là chưa hợp lý..., phải được thể hiện thông qua thiết kế đô thị của từng tuyến đường...

Dư luận đang kỳ vọng vào quyết sách của các cơ quan quản lý Nhà nước và quyết tâm của người đứng đầu chính quyền trong việc sớm giải quyết tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo góp phần chữa lành những “khuyết tật đô thị”.