Rừng ngã

Ngày 21/3, được Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Rừng thế giới để kêu gọi các quốc gia nâng cao nhận thức, khuyến khích cộng đồng có trách nhiệm bảo tồn và phát triển rừng bền vững.

Hiện nay, sinh kế của 1,6 tỷ người trên Trái đất phụ thuộc vào rừng. Rừng đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu, cung cấp ôxy cho khí quyển và giữ lại lượng lớn CO2 thải ra. Rừng góp phần tích trữ nước cho các dòng sông, là nguồn cung cấp nước cho gần 50% các thành phố lớn nhất thế giới. Rừng tạo ra và duy trì độ phì nhiêu cho đất; giúp điều chỉnh tác động tiêu cực của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ và hạn hán… Tầm quan trọng của rừng còn thể hiện ở chỗ, rừng là hệ sinh thái có giá trị đa dạng lớn nhất và là nơi sinh sống của hơn một nửa các loài động vật, thực vật và côn trùng trên cạn…

Thế nhưng những con số do Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) công bố khiến chúng ta phải giật mình, mỗi năm, có khoảng 130.000 km2 rừng trên thế giới bị biến mất do nạn phá rừng. Điều này, khiến cho môi trường sống của 2/3 loài trên Trái đất bị thu hẹp, đa dạng sinh học bị suy giảm và với đà này trong tương lai không xa, chúng ta sẽ phải nói lời chia tay với 100 loài. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi đất rừng sang đất nông nghiệp, đất định cư, thu hoạch gỗ không bền vững, quản lý đất đai không hiệu quả… cũng là những lý do phổ biến nhất cho sự thất thoát rừng ở nhiều khu vực trên thế giới.

Đó là câu chuyện chung của thế giới, còn việc quản lý, bảo vệ "lá phổi xanh" ở Việt Nam đã, đang và sẽ có nhiều vấn đề phải suy ngẫm, trong đó, đáng báo động nhất là rừng bị tàn phá bởi chính bàn tay con người. Mặc dù, Việt Nam đã thực hiện nhiều nỗ lực tăng cường thực thi luật pháp, tuy vậy, tình trạng khai thác gỗ trái phép vẫn là vấn đề khá nhức nhối.

Hoạt động buôn bán gỗ có nguồn gốc bất hợp pháp có sự tham gia của nhiều đối tượng khác nhau từ những mạng lưới quy mô lớn và có thế lực câu kết đến những doanh nghiệp nhỏ và tác động đến toàn bộ diện tích rừng trên phạm vi cả nước, kể cả những khu rừng được quy hoạch để bảo vệ. Một số cán bộ kiểm lâm biến chất nhắm mắt làm ngơ cho các hoạt động phạm pháp của người dân địa phương hơn thế, họ câu kết với các đầu nậu gỗ để buôn bán trái phép các loại gỗ rừng vì lợi ích cá nhân.

Những năm qua, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trong lĩnh vực này, nâng tỷ lệ độ che phủ rừng lên 42%. Tuy nhiên, tình trạng rừng bị thiệt hại vẫn tiếp tục xảy ra và có nguy cơ gia tăng. Số liệu cho thấy, từ năm 2011 đến nay, diện tích rừng thiệt hại ước hơn 22.800ha. Trong đó rừng bị cháy khoảng hơn 13 nghìn ha, còn lại là do chặt phá trái phép.

Một trong những quyết định lớn của Chính phủ là đóng cửa rừng tự nhiên. Chúng ta kỳ vọng sẽ không có một cánh rừng tự nhiên nào chuyển thành thủy điện hay resort nữa. Nhưng còn nhiều việc để làm. Một trong những việc ấy là làm thế nào để chính những người chủ thực sự của những cánh rừng, có quyết tâm giữ rừng.

Giữ rừng không chỉ là cử lực lượng bảo vệ mà quan trọng hơn chính là hoạch định chính sách kinh tế không ảnh hưởng đến môi sinh. Cả nước hiện có gần 900 công trình thủy điện, phần nhiều trong số đó là xây dựng giữa rừng nguyên sinh. Giữ rừng nhưng vẫn còn tình trạng phá cả rừng phòng hộ làm du lịch, khoanh núi làm sân golf...

Rừng "ngã" - hóa thân thành những ngôi nhà gỗ kỳ vĩ và quy thành những đồng tiền nhuốm mùi lợi ích nhóm, những dự án được phê duyệt bằng sự “bôi trơn” mềm mại. Hệ quả là lũ xuất hiện với tần suất cao. Lũ như những con “thú rừng” bị chọc giận, tấn công và phá hủy tất cả khi chúng đi qua...

"Ăn của rừng rưng rưng nước mắt", câu nói vẫn vẹn nguyên triết lý nhân quả. Bởi vũ trụ - tự nhiên luôn có sự cân bằng hoàn hảo. Bất cứ ai phá vỡ sự cân bằng đó đều phải trả giá. Đứng trước thiên tai mới thấy, mọi toan tính ích kỷ, vô cảm vun vén cho riêng mình, hay một nhóm lợi ích, dù có khôn ranh đến mấy, cũng không thoát khỏi sự giáng trả của tự nhiên.

Liệu rằng, những hình ảnh về người dân thiệt mạng do lũ, lũ quét xảy ra trong những năm qua có khiến những kẻ phá rừng “rửa tay, gác cưa” hay không? Rất khó để có câu trả lời thỏa đáng, bởi chừng nào còn lợi ích quá lớn sẽ vẫn còn những kẻ nhẫn tâm tàn phá rừng… Khi rừng cạn kiệt dần, chúng ta có “sửa sai” bằng phong trào trồng rừng, giữ rừng? Rừng trồng mới, rừng tái sinh, khoanh nuôi bảo vệ đã mang lại màu xanh cho phần lớn diện tích núi trọc. Nhưng thử hỏi, rừng ấy liệu có đủ khả năng gánh vác nhiệm vụ điều hòa lũ hay không?

Chung sống với lũ lụt - đấy là thực trạng nhất thời. Còn về lâu về dài, mỗi người cần phải biết tại sao lũ hung dữ, để rồi từ đó có cách giữ rừng, giữ môi trường như giữ tính mạng mình.

Những cánh rừng "ngã xuống" hôm nay sẽ kéo theo vô vàn những bất an cho thế hệ mai sau.