OECD hạ triển vọng kinh tế toàn cầu do căng thẳng Trung Đông

Báo cáo cho thấy nguy cơ suy giảm tăng trưởng, gia tăng lạm phát và bất ổn tài chính đang hiện hữu, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển vốn có sức chống chịu hạn chế trước các cú sốc bên ngoài.

Tăng trưởng giảm tốc, nguy cơ suy thoái gia tăng

Theo OECD, triển vọng kinh tế toàn cầu đang trở nên kém tích cực hơn do những hệ lụy từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Cuộc xung đột không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sản xuất và thương mại trong khu vực mà còn tác động tới các tuyến vận tải chiến lược và thị trường năng lượng thế giới.

Trong kịch bản cơ sở, khi các nỗ lực hòa bình sớm phát huy hiệu quả, tăng trưởng kinh tế toàn cầu vẫn được dự báo giảm từ 3,4% năm 2025 xuống còn 2,8% trong năm 2026 trước khi phục hồi lên 3,1% vào năm 2027. Mức tăng trưởng này thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng trước đó và phản ánh tác động kéo dài của những bất ổn hiện nay.

Tuy nhiên, OECD cũng đưa ra một kịch bản tiêu cực hơn nếu xung đột tiếp diễn đến năm 2027 và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz cùng các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng không được khắc phục. Trong trường hợp này, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm xuống chỉ còn 2,1% vào năm 2026 và tiếp tục xuống 1,8% vào năm 2027. Đây là mức tăng trưởng tiệm cận ngưỡng suy thoái đối với nhiều nền kinh tế lớn.

Mối lo ngại lớn nhất nằm ở vai trò đặc biệt quan trọng của Trung Đông đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Eo biển Hormuz hiện là một trong những tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới, nơi vận chuyển phần lớn lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu từ khu vực Vùng Vịnh. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể nhanh chóng đẩy giá năng lượng tăng mạnh và lan truyền áp lực chi phí tới toàn bộ nền kinh tế thế giới.

Giá dầu và khí đốt tăng không chỉ làm tăng chi phí vận tải mà còn kéo theo sự gia tăng giá phân bón, hóa chất và nhiều loại nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất công nghiệp. Điều này làm suy giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời tạo áp lực lên giá hàng hóa tiêu dùng.

Các nền kinh tế đang phát triển đối mặt thách thức lớn nhất

Bên cạnh nguy cơ suy giảm tăng trưởng, OECD cảnh báo thế giới có thể phải đối mặt với một làn sóng lạm phát mới nếu khủng hoảng năng lượng kéo dài. Trong kịch bản bất lợi, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,4 điểm phần trăm trong năm 2026 và tăng 1,3 điểm phần trăm trong năm 2027.

Lạm phát tăng trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm sẽ tạo ra bài toán khó cho các ngân hàng trung ương. Việc duy trì lãi suất cao để kiểm soát giá cả có thể khiến hoạt động đầu tư và tiêu dùng tiếp tục suy yếu. Ngược lại, nếu nới lỏng chính sách tiền tệ quá sớm, áp lực lạm phát có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

OECD cũng lưu ý rằng những lĩnh vực công nghệ mới nổi có thể chịu tác động đáng kể từ biến động năng lượng. Các ngành như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu hay điện toán hiệu năng cao đều đòi hỏi lượng điện năng rất lớn. Khi chi phí năng lượng tăng cao và triển vọng kinh tế suy yếu, các doanh nghiệp có xu hướng thận trọng hơn với các kế hoạch đầu tư dài hạn.

Trong bức tranh chung đó, các nền kinh tế đang phát triển được đánh giá là nhóm chịu tổn thương nặng nề nhất. Nhiều quốc gia có nguồn dự trữ năng lượng hạn chế và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu. Khi giá năng lượng leo thang, áp lực lên cán cân thương mại và tỷ giá sẽ gia tăng.

Đối với người dân tại các nước đang phát triển, tác động còn rõ nét hơn khi phần lớn thu nhập được dành cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và năng lượng. Giá cả tăng mạnh sẽ làm suy giảm sức mua, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội.

Khả năng ứng phó của các quốc gia này cũng bị hạn chế bởi nguồn lực tài chính không dồi dào và hệ thống an sinh xã hội chưa đủ mạnh. Đồng nội tệ dễ mất giá trong giai đoạn biến động, làm tăng thêm chi phí nhập khẩu và khiến lạm phát trở nên khó kiểm soát hơn.

Trước những rủi ro ngày càng lớn, OECD kêu gọi các quốc gia đẩy mạnh các giải pháp nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Một trong những ưu tiên hàng đầu là đa dạng hóa nguồn cung năng lượng để giảm sự phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược và các khu vực dễ xảy ra xung đột.

Trong ngắn hạn, các nước cần tăng cường phối hợp quốc tế trong việc sử dụng dự trữ năng lượng chiến lược và triển khai các biện pháp quản lý nhu cầu khi cần thiết nhằm hạn chế các cú sốc nguồn cung. Về dài hạn, OECD cho rằng việc đầu tư mạnh hơn vào quá trình chuyển đổi năng lượng là giải pháp căn cơ để giảm sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Báo cáo nhấn mạnh rằng ngay cả khi một thỏa thuận hòa bình được thiết lập trong thời gian tới, những tác động kinh tế từ cuộc xung đột hiện nay vẫn sẽ kéo dài trong nhiều năm. Khả năng phục hồi của kinh tế toàn cầu vì thế sẽ phụ thuộc không chỉ vào diễn biến địa chính trị mà còn vào tốc độ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn năng lượng và tăng cường hợp tác quốc tế trong giai đoạn tới.