Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam siết chuẩn trước yêu cầu mới từ Lệnh 280 của Trung Quốc

Siết đăng ký doanh nghiệp và tăng kiểm soát an toàn thực phẩm

Quy định mới yêu cầu hầu hết doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài muốn xuất khẩu vào Trung Quốc phải có thư giới thiệu từ cơ quan có thẩm quyền khi đăng ký mã doanh nghiệp, đồng thời tăng cường đánh giá rủi ro an toàn thực phẩm đối với nhiều nhóm hàng chủ lực của Việt Nam như gạo, thủy sản, tổ yến, các loại hạt hay gia vị.

Theo hướng dẫn của Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, Lệnh 280 là quy định quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu vào Trung Quốc. Điểm đáng chú ý nhất là có tới 17/18 nhóm thực phẩm nhập khẩu phải đăng ký theo hình thức có thư giới thiệu của cơ quan thẩm quyền để được cấp mã doanh nghiệp.

Ngoại lệ duy nhất là nhóm trái cây đông lạnh, tuy nhiên một số sản phẩm đặc thù vẫn phải tuân thủ quy định riêng theo nghị định thư song phương.

Việc yêu cầu thư giới thiệu cho thấy Trung Quốc đang chuyển mạnh sang cơ chế kiểm soát theo hướng quản lý rủi ro ngay từ đầu vào. Thay vì chỉ kiểm tra ở khâu thông quan, cơ quan chức năng nước này sẽ đánh giá toàn diện năng lực doanh nghiệp, lịch sử vi phạm, quy trình sản xuất và mức độ an toàn của sản phẩm.

Các tiêu chí phân tích rủi ro được tập trung vào nguồn nguyên liệu, quy trình chế biến, điều kiện bảo quản, vận chuyển và tỷ lệ lô hàng vi phạm trước đó. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ cần hồ sơ pháp lý đầy đủ mà còn phải chứng minh được tính ổn định của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Đối với từng nhóm hàng, Trung Quốc cũng đưa ra danh mục rủi ro trọng điểm cần kiểm soát. Với gạo, yêu cầu tập trung vào nguy cơ nhiễm sinh vật gây hại, dư lượng kim loại nặng như cadimi và vấn đề liên quan đến gạo biến đổi gen.

Trong khi đó, thủy sản tiếp tục là nhóm bị giám sát nghiêm ngặt với các nguy cơ về dịch bệnh động vật thủy sản, dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, vi sinh vật, ký sinh trùng và sai sót ghi nhãn.

Riêng tổ yến và sản phẩm từ tổ yến nằm trong nhóm có rủi ro cao, phải kiểm soát chặt nitrit, nhôm và nguy cơ dịch bệnh. Đây cũng là một trong những nhóm hàng không được áp dụng cơ chế gia hạn tự động mã đăng ký.

Ngoài ra, nhóm rau củ sấy khô và bột gia vị cũng đối diện nhiều yêu cầu khắt khe hơn. Trung Quốc cảnh báo nguy cơ phát hiện sulfur dioxide, phụ gia vượt mức, dư lượng kim loại nặng, vi khuẩn E.coli, Salmonella hay chất ethylene oxide (ETO).

Doanh nghiệp Việt phải chuyển từ “đáp ứng hồ sơ” sang “đáp ứng hệ thống”

Một trong những thay đổi lớn của Lệnh 280 là cơ chế gia hạn mã đăng ký doanh nghiệp. Nếu trước đây nhiều nhóm hàng có thể gia hạn tự động, nay các mặt hàng rủi ro cao sẽ phải trải qua quá trình thẩm tra thủ công.

Không chỉ thịt, sản phẩm từ thịt hay tổ yến bị áp dụng cơ chế này, việc gia hạn thủ công còn được triển khai trong trường hợp cơ quan chức năng cần cập nhật lại hệ thống quản lý doanh nghiệp hoặc xuất hiện sự cố an toàn thực phẩm ở cấp quốc gia hay khu vực.

Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là sức ép lớn nhưng cũng là động lực thúc đẩy quá trình nâng cấp tiêu chuẩn sản xuất. Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt hàng rào kỹ thuật, việc duy trì mô hình sản xuất nhỏ lẻ, kiểm soát nguyên liệu thiếu đồng bộ sẽ khiến nguy cơ bị đình chỉ mã số hoặc kéo dài thời gian cấp phép tăng cao.

Theo đó, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ “đáp ứng hồ sơ” sang “đáp ứng hệ thống”. Nghĩa là không chỉ hoàn thiện giấy tờ khi bị yêu cầu mà phải xây dựng chuỗi quản lý chất lượng xuyên suốt từ vùng nguyên liệu tới chế biến và xuất khẩu.

Đối với ngành gạo, cần tăng cường kiểm soát dư lượng hóa chất và truy xuất nguồn gốc vùng trồng. Với thủy sản, việc giám sát kháng sinh, thuốc thú y và tiêu chuẩn bảo quản lạnh sẽ trở thành yếu tố sống còn để duy trì khả năng xuất khẩu ổn định.

Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất gia vị, rau củ sấy hay hạt chế biến phải đầu tư mạnh hơn cho công nghệ bảo quản và kiểm soát vi sinh nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường Trung Quốc.

Một xu hướng đáng chú ý khác là Trung Quốc đang chuyển dần sang mô hình quản lý tương đồng với các thị trường có yêu cầu cao như EU hay Hoa Kỳ. Điều này có thể khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp tăng lên trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn sẽ giúp hàng Việt cải thiện chất lượng và nâng sức cạnh tranh quốc tế.